Κροκόδειλοι, κόμπρες στον Ελλαδικό χώρο πριν 18.000.000 χρόνια/ Crocodiles, cobras in Greece 18,000,000 years ago/ Coccodrilli, cobre in Grecia 18.000.000 di anni fa / Крокодилы и кобры в Элладе 18 000 000 лет назад

Κροκόδειλοι, κόμπρες στον Ελλαδικό χώρο πριν 18.000.000 χρόνια

Η Διάνοιξη της Διώρυγας της Κορίνθου- Φωτογραφίες - The opening of the Corinth Canal - Photos - there is a translator on the website - L'apertura del Canale di Corinto - Foto - c'è un traduttore sul sito web - Открытие Коринфского канала - Фотографии - на сайте есть переводчик

Η Διάνοιξη της Διώρυγας της Κορίνθου- Φωτογραφικό υλικό

Μια φωτογραφική αναδρομή σε ένα από τα μεγαλύτερα έργα της Ελλάδας, που σήμερα αποτελεί διεθνή κόμβο θαλάσσιων συγκοινωνιών.

Το Πανεπιστήμιο της Βενετίας, καθηγητές, φοιτητές και φιλίστορες ακολουθούν την αρχαία Εγναντία οδό ! - The University of Venice, professors, students and philosophers follow the ancient Egnatia Street! - there is a translator on the website - L'Università di Venezia, professori, studenti e filosofi seguono l'antica Via Egnatia! - sul sito è presente un traduttore - Университет Венеции, профессора, студенты и философы следуют древней улице Эгнатия! - на сайте есть переводчик

© www.cnn.gr Ελλάδα

Το κομμάτι της αρχαίας Εγνατίας Οδού από τη Θεσσαλονίκη έως την Καβάλα θα περπατήσουν τα μέλη ομάδας από την Ιταλία στο πλαίσιο προσπάθειας που ξεκίνησε το 2015 και περιλαμβάνει την πεζή διάνυση όλης της αρχαίας διαδρομής από το Δυρράχιο έως την Κωνσταντινούπολη.

Το Σπήλαιον του Μαρτίνου της Λοκρίδος, στο νομό Φθιώτιδος

Ἀνακαλύφθηκε σπήλαιο μὲ σταλακτῖτες, 15.000 ἕως 20.000 ἐτῶν, στὸ Μαρτίνο τῆς Λοκρίδος καὶ μέσα στὰ στενὰ ὅρια τοῦ χωριοῦ.

1.500μέτρα ἀπὸ τὰ σχολικὰ κτίρια καὶ 1.700 μέτρα περίπου ἀπὸ τὴν σπηλιὰ τοῦ Π;νός, σὲ εὐθεῖα γραμμὴ στοὺς πρόποδες τοῦ βουνοῦ Προφήτης Ἠλίας, βρίσκεται μεγαλοπρεπὲς σπήλαιο μὲ σταλακτίτες, μέσα σὲ ἔνα φαράγγι, που σχηματίζει τὸ βουνό.

Κάποτε στο παρελθὸν εἴχα ἀναφέρει ὅτι: «Ὁ προφήτης Ἠλίας γιὰ ἐμᾶς τοὺς Μαρτιναίους, εἶναι τὸ ἱερὸ βουνό, τῶν προφητῶν καὶ τῶν ἀρχαίων θεῶν.

Ἀπὸ τὸ ἐκκλησάκι τοῦ προφήτου Ἠλία καὶ ἀπὸ τὴν σπηλιὰ τοῦ Πανός».

Ἀπὸ σήμερα θὰ μποροῦμε νὰ τὸ λέμε καὶ βουνὸ τῶν σπηλαίων, ἐνῶ στὰ σπήλαια, Πανός, Ἀθανασάκη, Περιστεριώνα, Χερόμες, ἔρχεται νὰ προστεθῇὶ καὶ τὸ σημερινὸ «Σπήλαιο-Μαρτίνου», μὲ ἀξιοθαύμαστους σταλακτῖτες.

Πώς ὅμως ἔφθασα στό σπήλαιο;; 

Ποιοί ἄνθρωποι καί ποιά γεγονότα μέ ὁδήγησαν στό σπήλαιο;

Πρὶν 20 χρόνια, ὅταν πήγαινα γιὰ κυνήγι, εἰδικὰ για πέρδικες, ποὺ ἀφθονοῦσαν τότε, περνοῦσα δίπλα στὸ μονοπάτι, ἀπὸ ἔνα πηγάδι, ἔναν λάκκο τέσσερα μὲ πέντε μέτρα βάθος, χωρὶς νὰ φαίνεται κάτι ἄλλο.

Ἡ ἀνακάλυψη ἦρθε ἀπὸ τὴν μαρτυρία μιᾶς γιαγιᾶς, τῆς Ἀγγελικῆς Κερφύλια, ἡ ὁποία ἤταν ἀπὸ τὸ Μαρτῖνο, ἔζησε 100 χρόνια 1864-1964, ἦταν μαμὴ καὶ εἶχε διαύγεια πνεύματος. Αὐτὴ λοιπὸν ἡ γιαγιὰ εἶχε διηγηθῆ στὸν ἐγγονό τῆς Ἀθανάσιο Κερφύλια ὅτι ἐπὶ τουρκοκρατίας, ὅταν ἔρχονταν οἱ Τοῦρκοι στὸ Μαρτῖνο, οἱ Μαρτιναίοι ἔκρυβαν τὰ γυναικόπαιδα στὴν κρυφὴ σπηλιὰ τοῦ φαραγγιοῦ.

Τὸ σπήλαιο πηγῶν Ἀγγίτη εἶναι τὸ μεγαλύτερο ποτάμιο σπήλαιο τοῦ κόσμου στὴν Προσοτσάνη τοῦ νομοῦ Δράμας

Ἐντυπωσιακὴ εἶναι ἡ ἔξοδος τοῦ ποταμοῦ μέσα ἀπὸ τὸ βουνό. (πληροφορίες wiki)

Στὸ ἐσωτερικὸ τοῦ σπηλαίου τοῦ Ἀγγίτη ποταμοῦ.Τὸ σπήλαιο πηγῶν Ἀγγίτη εἶναι τὸ μεγαλύτερο ποτάμιο σπήλαιο τοῦ κόσμου -μὲ μῆκος 21 χλμ- καὶ βρίσκεται στὴν Προσοτσάνη τοῦ νομοῦ Δράμας. Ἡ ἰδιαιτερότητα του ἔγκειται στὸ γεγονὸς ὅτι στὸ δάπεδό του κυλάει ὁ ποταμὸς Ἀγγίτης.

ΤΑ ΣΠΗΛΑΙΑ ΣΤΑ ΛΑΚΚΟΒΙΚΙΑ ΤΟΥ ΠΑΓΓΑΙΟΥ [ΦΩΤΟ]

τα σπήλαια:

Υπάρχουν 3 σπήλαια στα Λακκοβίκια, κατ' άλλους Λακκοβήκια. Αυτά είναι τα εξής:
1.ΤΑ ΔΙΣΑΚΙΑ = (οι δύο σάκκοι-ο διπλός ντορβάς)
Ονομάζονται έτσι γιατί η είσοδός τους τους μοιάζει με δισάκι και είναι γεμάτοι σταλακτίτες και σταλαγμίτες.Η πρόσβαση σ αυτό δεν είναι εύκολη,γι αυτό δεν το έχουν δει όλοι.Είναι ένα βαθύ σπήλαιο που προχωρά στο βουνό,το Παγγαίο όρος,και λένε ότι κάποτε άφησαν μια γάτα να μπει μέσα και τελικά βγήκε στην Ελευθερούπολη(Πράβι).Την πρώτη μέρα του Πάσχα οι άντρες έμπαιναν μέσα στο σπήλαιο με αναμμένες λαμπάδες. Πολύ πιθανό να είναι κατάλοιπο των Ορφικών μυστηρίων που τελούνταν στο Παγγαίο.
2.Η ΜΕΤΣΚΑ - ΝΤΟΥΠΚΑ = (αρκουδότρυπα-πιθανόν βουλγαρική ονομασία)
3.Η ΓΚΑΪΛΟΤΡΥΠΑ = (γκαίλια,νεογέννητα πουλιά)
Έχει μεγάλο βάθος και είναι φωλιά με πολλά γκαίλια,νεογέννητα πουλιά δλδ. Η σπηλιά είναι ανεξερεύνητη.

Η ιστορία του πρώτου Έλληνα δηλαδή Ευρωπαίου που «πάτησε» στον Καναδά - The Straits of Chimera

Παρουσιάζεται σήμερα, Πέμπτη, στο Πανεπιστήμιο της Ν. Υόρκης (Queens College) η ιστορία του πρώτου Ευρωπαίου (Έλληνα) που πάτησε στον Δυτικό Καναδά.

Το βιβλίο έχει μεταφρασθεί στην Αγγλική με τον τίτλο «The Straits of Chimera» και αφορά στη ζωή του Ιωάννη-Απόστολου Φωκά-Βαλεριάνου, γνωστού με το ισπανικό όνομα Juan De Fuca, ο οποίος υπήρξε μεγάλος εξερευνητής και θαλασσοπόρος του 16ου αιώνα. Ανακάλυψε τα στενά ανάμεσα στο Βανκούβερ και την Ουάσινγκτον, τα οποία και ονομάστηκαν προς τιμήν του, από τη Ρωσική Αυτοκρατορική Ακαδημία Επιστημών στα

Έλληνας είναι ο Εθνικός ποιητής της Ιαπωνίας. Η ιστορία ενός "περιπλανώμενου φαντάσματος"

Λευκάδιος Χέρν ή Γιακόμο Κουιζίμι. Ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές  της Ιαπωνίας είναι Έλληνας. Τον χαρακτήρισαν ο "Παπαδιαμάντης της Άπω Ανατολής ". Στη γενέτειρα του τη Λευκάδα, η προτομή του Λευκάδιου Χέρν βρίσκεται από το 1985 στο πάρκο των ποιητών- δίπλα στον Α. Βαλαωρίτη και τον Α. Σικελιανό. Επίσης ο δρόμος στο σπίτι που γεννήθηκε στο κέντρο της πόλης έχει το όνομα του (στα Ελληνικά και στα ιαπωνικά) ενώ οι πολιτιστικές ανταλλαγές με το Σιντσούκο στο Τόκιο και την Λευκάδα συνεχίζονται με εντατικό ρυθμό.

Οι Πομάκοι της Βουλγαρικής Ροδόπης άρθρο του Νικόλαου Θ. Κόκκα

[αποσπάσματα από το βιβλίο:

«Μετασχηματισμοί της συλλογικής ταυτότητας των Πομάκων»

 Εκδόσεις Σπανίδη, Ξάνθη 2006, σελίδες 221-290]

ΟΙ ΠΟΜΑΚΟΙ ΤΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗΣ ΡΟΔΟΠΗΣ

Νικόλαος Θ. Κόκκας

Γυναίκες στο Ρίμπνοβο 

(φωτογραφία Ν.Θ. Κόκκας)

Η μελέτη της ιστορίας και του πολιτισμού των Πομάκων  στο βουλγαρικό τμήμα της Ροδόπης

Κάποτε οι Πομάκοι θα μάθουν την αλήθεια για την καταγωγἠ τους - Ο γιατρός Ιωάννης Αγκόρτζας μιλάει για τους Πομάκους Συνέντευξη στο Ν.Θ. Κόκκ

Ο γιατρός Ιωάννης Αγκόρτζας 

μιλάει για τους Πομάκους

Συνέντευξη στο Ν.Θ. Κόκκα

Συναντήσαμε τον κ. Ιωάννη Αγκόρτζα στο ιατρείο του στην Ξάνθη. Μας μίλησε  για τα χρόνια που προσέφερε τις υπηρεσίες του ως αγροτικός ιατρός στα Πομακοχώρια και για τις έρευνές που πραγματοποίησε σχετικά με την ιστορία και την καταγωγή των Πομάκων. Οι απόψεις του παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και συμβάλλουν στη μελέτη του ιστορικού παρελθόντος της Θράκης.

Ο Ιωάννης Αγκόρτζας γεννήθηκε στις 14/11/1935 στο Άβατο Ξάνθης. Ο πατέρας του Απόστολος Αγκόρτζας (που κατάγονταν από την Κορυτσά της Βορείου Ηπείρου) είχε υπηρετήσει ως δάσκαλος στα Πομακοχώρια τα έτη 1927-1930.

Ξεκίνησε τις σπουδές του στην Ιατρική Σχολή της Βιέννης και συνέχισε στο Ίνσμπρουκ της Αυστρίας, από το οποίο αναγορεύτηκε διδάκτωρ της Ιατρικής το 1963. Υπηρέτησε περίπου δύο χρόνια στην Πολεμική Αεροπορία. Γύρω στο 1965 υπηρέτησε ως αγροτικός γιατρός στο χωριό Εξοχή και μετά στον Εχίνο. Ολοκλήρωσε την ειδικότητά του στην Παθολογία το 1970, σε νοσοκομεία της Ελβετίας και της Αυστρίας. Διετέλεσε δήμαρχος Ξάνθης την περίοδο 1970-1973. Το 1977 δημιούργησε στην Ξάνθη, Γενική Κλινική με 115 κλίνες, στο χώρο της οποίας μετά το 1985 στεγάστηκε το 412 Στρατιωτικό Νοσοκομείου Ξάνθης. Είναι ιδρυτικό μέλος του Δημοκριτείου Ιδρύματος, της Εταιρείας Προστασίας Θρακικής Κληρονομιάς, καθώς επίσης ήταν είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ανθρωπολόγων.

Εργαστήκατε ως γιατρός στον Εχίνο από το 1965 έως το 1967. Τι θυμάστε από εκείνα τα χρόνια;

Η κατάσταση τότε ήταν πάρα πολύ δύσκολη. Υπήρχε πολύ μικρή επαφή του πληθυσμού με την πόλη της Ξάνθης. Στην πόλη κατέβαιναν συνήθως μόνο οι άνδρες που είχαν κάποια δουλειά. Υπήρχε μόνο ένας ασφαλτοστρωμένος δρόμος, από τον Εχίνο μέχρι την Ξάνθη. Τις επισκέψεις στα χωριά τις κάναμε συνήθως με μουλάρια. Ξεκινούσαμε, παραδείγματος χάριν, από τις Σάτρες με δυο μουλάρια και φτάναμε μέχρι επάνω στον Τσαλαπετεινό, την Κοτάνη και τις Θέρμες, μέναμε το βράδυ εκεί, εξετάζαμε τους αρρώστους και ξαναγυρίζαμε. Στον Εχίνο υπήρχε Υγειονομικός Σταθμός με έξι κρεβάτια, τα οποία τα είχαμε σχεδόν πάντα γεμάτα. Δεν υπήρχε άλλος γιατρός στην περιοχή, έτσι η ευθύνη μας ξεκινούσε από τα Ελληνοβουλγαρικά σύνορα και έφτανε μέχρι την Μύκη και το Ωραίο.

Ο γιατρός Ιωάννης Αγκόρτζας (δεξιά) στον Υγιειονομικό Σταθμό Εχίνου το 1967.

(Φωτογραφία Πέτρου Θεοχαρίδη)

Πώς αντιμετώπιζαν οι Πομάκοι το γιατρό τους;

Οι σχέσεις μας ήταν άριστες. Δυσκολίες υπήρχαν, έτσι το πρώτο πράγμα που κάναμε ήταν ένα μικρό εγκόλπιο με ελληνο-πομακικούς διαλόγους, ώστε να μπορεί το προσωπικό να συνεννοείται, γιατί τότε, πολύ λίγοι ξέρανε ελληνικά, όλοι μιλούσαν την Πομακική. Αυτό συνέβαλε να έχω στενότερη επαφή μαζί τους. Μέχρι και σήμερα, με τιμούν με τη φιλοξενία τους. Όταν κάναμε το εγκόλπιο με βοήθησε πολύ ο τότε πρόεδρος του Εχίνου, Χουσεϊν Μπασιά, ο οποίος μιλούσε απταίστως ελληνικά. Έτσι εξοικειωθήκαμε με την Πομακική γλώσσα, η οποία μας έφερε πιο κοντά στους ανθρώπους.

Είχατε κάποια προβλήματα κατά την υπηρεσία σας στα πομακοχώρια;

Το μόνο πρόβλημα ήταν ότι δεν μπορούσαμε να κατεβαίνουμε στην πόλη. Κατεβαίναμε δύο φορές το μήνα. Υπήρχαν προβλήματα στη μετακίνηση. Δεν υπήρχαν τηλέφωνα, τις τηλεφωνικές ανάγκες εξυπηρετούσαν τα χειροκίνητα τηλέφωνα στα ΤΕΑ και στην Κοινότητα. Η μπάρα δεν ήταν πρόβλημα. Ήταν απλά συνοριακός έλεγχος, με εντολή από το ΝΑΤΟ.  Μπάρα υπήρχε και στα σύνορα με την Αλβανία και τη Γιουγκοσλαβία. Τα περί προβλήματος αποτελούν μύθο, εξυπηρετώντας πολιτικές σκοπιμότητες. Όλοι έπαιρναν ένα χαρτί και ανεβοκατεβαίνανε.

Υγειονομικός Σταθμός Εχίνου 1967

(Αρχείο Ιωάννη Αγκόρτζα)

Πώς ήταν η καθημερινή ζωή των Πομάκων πριν από σαράντα χρόνια;

Είχαν μια τυπική αγροτοκτηνοτροφική ζωή, ακολουθώντας τον πατροπαράδοτο ποιμενικό τρόπο ζωής. Παράλληλα, ασχολούνταν με την καλλιέργεια καπνού. Υπήρχε η φτώχεια, γενικά, αλλά καταφέρνανε και ζούσανε πάρα πολύ καλά, διότι είχανε τα δικά τους προϊόντα και είχανε επάρκεια βιοποριστικών αγαθών. Είχαν τα καλά τους τα ρούχα, είχαν τα σεντούκια τους με τις γνωστές προίκες, είχαν τις λίρες τους. Οι Πομάκοι πειράζανε τους τουρκόφωνους και τους έλεγαν «τσιτάκ τσιπλάκ» (γυμνά τσιτάκια). Αυτούς που εσφαλμένα κάποιοι ονομάζουν «τουρκογενείς του κάμπου», είναι κυρίως οι «κυρτζαλίδες» και τα «τσιτάκια», από το Τσιτάκιον, ιστορική πόλη, το σημερινό Ούστοβο της Βουλγαρίας που υπήγετο εκκλησιαστικώς στη μητρόπολη Ξάνθης. Βεβαίως, θα υπήρχαν και κάποιοι τουρκογενείς, οι οποίοι όμως αφομοιώθηκαν με μεικτούς γάμους από τους γηγενείς μουσουλμάνους. Οι Πομάκοι είχαν μια στάση περιφρονητική απέναντι στους τουρκόφωνους. Δε γινότανε γάμοι ανάμεσα σε Πομάκους και Τσιτάκους. Το Λεξικό Δημητριάδη γράφει για τα Τσιτάκια ότι τους μετέφεραν εδώ «ως κακώς ομιλούντων την τουρκικήν». Οι Τσιτάκοι είναι γηγενείς Θρακιώτες, που δούλευαν στα τσιφλίκια των μπέηδων. Γι αυτό υπάρχει κι η γνωστή παροιμία: «işle Yuvan, çiftlik senin, senin buba burda öldü, sen daburda» (δούλευε Γιάννη, το τσιφλίκι είναι δικό σου, εδώ πέθανε ο μπαμπάς σου, εδώ θα πεθάνεις κι εσύ).

Εκτός από Πομάκους, ποιες άλλες εθνοτικές ομάδες υπήρχαν στα πομακοχώρια;

Εκτός από τους Πομάκους, σε ορισμένα πομακοχώρια υπήρχαν και Αθίγγανοι, που ήταν μουσικοί, σιδεράδες, σαμαράδες, πεταλωτές, γανωματήδες. Μεγάλη ομάδα αυτών, υπήρχε αναμεμιγμένη με τους ντόπιους κατοίκους στα Μελίβοια, στον Εχίνο και στο Ωραίον. Υπήρχαν στα πομακοχώρια και αρκετοί χριστιανοί μόνιμοι κάτοικοι. Είχανε εστιατόρια, καφενεία, μπακάλικα ή έκαναν εμπόριο ξύλων. Στον Εχίνο, στο καφενείο του Σγουράκη, δίπλα από το ποτάμι, κάναμε τις γιορτές μας. Αλλά δεν ήταν μόνο αυτοί οι χριστιανοί, ήτανε και οι δάσκαλοι, οι υπάλληλοι  της κοινότητας, του ταχυδρομείου και του δασαρχείου, οι οποίοι είχαν νοικιάσει σπίτια και ζούσαν μόνιμα εκεί. Επίσης, στα Μελίβοια ζούσε και μια οικογένεια Εβραίων (Γιαχουντί). Λέγεται ότι σε μια σπηλιά είχε μία χάβρα. Σύμφωνα με ένα παλιό τουρκικό χάρτη, που δείχνει τις θρησκευτικές ομάδες, υπάρχουν π.χ. στη Σμίνθη, χριστιανοί, μουσουλμάνοι και γιαχουντοί.  

  

Υγειονομικός Σταθμός Εχίνου 1967

(Αρχείο Ιωάννη Αγκόρτζα)

Τι γνωρίζετε για την ιστορία του Εχίνου.

Ο Εχίνος λέγεται ότι οφείλει το όνομα του, στη δύσβατη και σκληροτράχηλη μορφολογία του εδάφους του, από το αντίστοιχο Εχίνιοι τόποι, στην Ήπειρο και την Αιτωλοακαρνανία. Σύμφωνα με τους Βουλγάρους εθνολόγους από το Σμόλιαν, ο Εχινιώτης γενάρχης, Σαχόνοφ-Σαχινλής, ήταν ο Καλπάκας, ο οποίος είχε το τυροκομείο του στην περιοχή. Το μεν καλοκαίρι καθόταν εκεί στο τυροκομείο, τον δε χειμώνα κατέβαινε στο Αιγαίο. Αυτά γύρω στα 1840-1850. Ο δεύτερος Εχινιώτης γενάρχης, ο Καρατζάς, ήταν ένας Ηπειρώτης κτηνοτρόφος, έμπορος αιγοπροβάτων, αντίπαλος του Καλπάκα.

 Λέγεται ότι το πρώτο τζαμί του Εχίνου ήταν αρχικά εκκλησία. Υπάρχουν κι άλλα χριστιανικά στοιχεία στον Εχίνο, πέρα του χριστιανικού νεκροταφείου, όπως τα διάφορα τοπωνύμια. Το βουναλάκι πάνω από το τζαμί λέγεται «φ’ κλισιόνο» (στην εκκλησιά) και ο συνοικισμός Σούλ-Σούλοβο που πιθανότατα σχετίζεται με το Σούλι. Εκκλησία ή εκκλησίες υπήρχαν και πάνω από τα Μελίβοια, στο λεγόμενο Πεπέκιο όρος. Υπάρχουν ακόμα ίχνη ναών σε σπηλιές, αλλά και τα θεμέλια μιας εκκλησίας. Παρόμοια, συναντάμε στη Γοργόνα, στη θέση Τσούκα, τα θεμέλια της εκκλησίας της Αγίας Μαρίνας και το χριστιανικό νεκροταφείο, το οποίο υπάρχει μέχρι σήμερα. Στο Ωραίον υπάρχουν οι «Γκιαούρσκι γκρόμπιε» (τάφοι των απίστων). Στη γέφυρα του παπά κοντά στο Ωραίον υπάρχει χαραγμένος σταυρός, διότι έγινε από Ηπειρώτες μάστορες.

Πομάκα με βυζαντινό σταυρό

(Αρχείο Ιωάννη Αγκόρτζα)

Τι πιστεύετε για την καταγωγή των Πομάκων;

Το Σεπτέμβριο του 1994, ως προσκεκλημένος ομιλητής, του κυρίου Ν. Ξηροτύρη (Καθηγητού Ιστορίας- Εθνολογίας), σε διεθνές συνέδριο που οργάνωσε στην Κομοτηνή, μου δόθηκε για πρώτη φορά η ευκαιρία να αναφερθώ δημόσια στην πιθανή πληθυσμιακή σύνθεση των σημερινών Πομάκων, καθώς και στην προέλευση του ονόματος τους από την αρχαιοελληνική λέξη ποιμήν. Δεν διεκδικώ το αλάθητο και δεν παραβλέπω τα λόγια του Γάλλου κοινωνιολόγου Ε. Moren, ότι «η βεβαιότητα ότι γνωρίζουμε την αλήθεια επ’ ουδενί αποτελεί εγγύηση έναντι της πλάνης». Πρόθυμα επιζητώ την αντίθετη άποψη, ώστε με κάθε καλοπροαίρετο συνομιλητή να πετύχουμε το βέλτιστο δυνατό αποτέλεσμα στη μελέτη της ταυτότητας των Πομάκων. Συμβουλή μου σε κάθε συν-ερευνητή, η μελέτη του συγγράμματος «Πομάκοι» του Π. Θεοχαρίδη, το οποίο αναδεικνύεται ως Αγία Γραφή για το έργο μας. Την τότε άποψη μου, που θα αναλύσω παρακάτω, συνεχίζω να υποστηρίζω και να βελτιώνω μέχρι σήμερα, παρόλο που για τους περισσότερους ερευνητές παραμένει άγνωστη η καταγωγή των Πομάκων, επιμένοντας οι Τούρκοι για τη δήθεν Τουρκική καταγωγή τους και οι Βούλγαροι για τη δήθεν Βουλγαρική, παραχαράσσοντας έτσι και τη δική τους ιστορία. Αισθάνομαι σεβασμό, συμπάθεια και δέος, όταν οι Βούλγαροι αυτοαποκαλούνται «απόγονοι του Ορφέα» και οι Τούρκοι «συνεχιστές της Βυζαντινής αυτοκρατορίας». Τόσο οι Τούρκοι όσο και οι Βούλγαροι αποφεύγουν δύο λέξεις κλειδιά και σύμβολα της ταυτότητας των Πομάκων, το Αχριάν (Αχριάνος) και το Πομάκ (Πομάκος).

Οι Πομάκοι, λοιπόν, αποτελούν μία σύνθεση λαών και χρόνων. Είναι προφανώς οι ιθαγενείςΡοδοπαίοι Αγριάνες κ.α. των Αλεξανδρινών χρόνών, οι οποίοι μας οδήγησαν στους ΡοδοπαίουςAgrianes κατά τα Ρωμαϊκά χρόνια, όπου εξελίχθηκαν σε Αχριάνες κατά την Οθωμανική κυριαρχία, για να μετεξελιχθούν στα χρόνια της εξέγερσης κατά των Οθωμανών κατακτητών (2^ο μισό 19^ου αιώνα) σε Αχριάνες-Πομάκους. Από την απελευθέρωση και μετά καταλήγουμε στους σημερινούς Ροδοπαίους-Πομάκους.

Η μεταστροφή των χριστιανών Αχριάνων σε μουσουλμάνους έγινε με ομαδικό εξισλαμισμό. Από το 1700 έχουμε ντοκουμέντα που αναφέρουν ότι όλους όσους άλλαζαν την πίστη τους, τούς έλεγαν Αχριάνηδες. Στα πομακοχώρια έμειναν πολλοί κρυπτοχριστιανοί. Έχω μία πελάτισσα από το Ωραίον, την οποία τη φωτογράφησα το 1974 με το βυζαντινό της σταυρό (βλέπε φωτογραφία). Είπε ότι είναι οικογενειακό φυλαχτό. Συνάντησα μία άλλη Πομάκα η οποία είχε στη μασχάλη της από κάτω χαραγμένο από κάποια Σαρακατσάνα, ένα τατουάζ, που απεικόνιζε σταυρό. Οι γέροι Πομάκοι λέγανε ότι, σύμφωνα με το Οθωμανικό δόγμα, για να έχει κανείς τα προνόμια του Οθωμανού πολίτη, έπρεπε ή να είναι μουσουλμάνος ή να μιλάει τουρκικά. Τους τέθηκε, λοιπόν, το δίλημμα ή να αλλάξουν την πίστη τους ή τη γλώσσα τους. Τότε οι σοφτάδες (οι σοφοί) επέλεξαν να αλλάξουν θρησκεία και να διατηρήσουν τη γλώσσα τους. Προτίμησαν να γίνουν μουσουλμάνοι για να επιβιώσουν.

"Εκλόγιον" του 1783 από τα Πομακοχώρια το οποίο παρέδωσε Πομάκος στο γιατρό Ι. Αγκόρτζα

(Αρχείο Ιωάννη Αγκόρτζα)

Τι μαρτυρούν τα επώνυμα των Πομάκων σχετικά με την καταγωγή τους;

Στα κορφοβούνια ζούσανε ως γνωστόν καθάριες ποιμενικές φυλές, σύμφωνα με τους αρχαίους ποιητές μας, αλλά και οι κυνηγημένοι, οι φυγάδες, από τους διάφορους κατακτητές. Οι κατακτητές ζούσαν συνήθως, στις εύφορες πεδιάδες, στα τσιφλίκια τους και στα πλούσια λιμάνια. Έτσι λοιπόν, κατά την άποψη μου, οι Πομάκοι είναι μία «σύνθεση λαών και χρόνων» (Κ. Παλαμάς), «ένα ουράνιο τόξο από καθάριες ποιμενικές φυλές ορεινών κτηνοτρόφων αιγοπροβάτων (αρχαίοι ποιητές). Δηλαδή, είναι ένα παζλ από εντόπιους (ετούζοι, αχριάν, τεμέλ, συνοίκ κ.α.) και από άποικους (πρόσφυγες, φυγάδες, μετανάστες κ.α.).

Εκεί θα βρεις τον Κιουρτ (Κούρδο), τον Γκιριτλή (Κρητικό, που κατά τα διάφορα πολεμικά γεγονότα οδηγήθηκε στα βουνά της Ροδόπης), τον Καντουχάρ (αυτόν που ήρθε από την Καντουχαρία του Πακιστάν), τον Γκίντα (Ηπειρώτικο όνομα από τις γίδες), τον Κόντε (ο κοντός- αρβανίτικο όνομα), τον Κάλφα (το μάστορα), τον Κοτς (Κώστα) κ.α. Έχουμε ακόμα τους Λαζ (Λαζούς), Πατσαμάν, Γκάμπρο και Κοζάρ (από την άγρια κατσίκα), Μέτσο (από την αρκούδα), Μποσνάκ (Βόσνιος), Σινίκ (σύνοικο), Τεμέλ (θεμέλιο), Μέτε (μέτοικο), Ροδοπλού (Ροδόπουλος) κ.α.

Κατά το 1400 έφτασαν στα κορφοβούνια της Ροδόπης οι Αρβανίτες (Αρναούτ), οι Μπόζιδες, οι Μαλκότσιδες, οι Λότσιδες κ.α. Στις αρχές του 18^ου αιώνα, κυνηγημένοι από τον Αλή πασά και τους Τουρκαλβανούς έφτασαν στη Ροδόπη νέοι φυγάδες από την Ήπειρο: Γιαννιούς (Γιαννιώτες), Σουλιώτες (Σούλογλου, Σούλκο), Καλπάκιδες, Μέτσοδες (από το Μέτσοβο), Τσουκαλάδες, Μπαντάκιδες, Μπουδούριδες κ.α. Σαρακατσάνοι (Παλικάριδες, Τσιλιγκίριδες, Κόντιδες, Κίσσαδες, Μπατσάκιδες, Μπουραζάνιδες, Μπουρντούνιδες κ.α. Γραμμοτσάνοι, Βλάχοι, Μακρίδιδες, Λιάπιδες κ.α. Όλοι Ποιμνάδες και Ποιμνάκοι δημιούργησαν στα ήδη ποιμενοχώρια των ντόπιων, τα νέα αρβανιτοχώρια, τα νέα δερβενοχώρια, τα νέα ζαγοροχώρια, τα νέα βλαχοχώρια (Συράκοβο, Βλάχοβο). Συγκεντρώθηκαν εκεί και πρόσφυγες (Ματζήρ) από τα εδάφη της Θράκης που καταλήφθηκαν από τους Βούλγαρους. Ακόμα ήλθαν κυνηγημένοι από τους Οθωμανούς οι Γιουρούκοι (ορέοικοι) από τα βουνά της Εφέσου, οι Ζεϊμπέκηδες από το Ικόνιο και οι Ρομ.

Με δυο λόγια, για να κατανοήσουμε την καταγωγή των Πομάκων, στηριζόμαστε σε δύο άξονες, στην πληθυσμιακή τους σύνθεση και στο πού, πότε και γιατί ονομάστηκαν Πομάκοι.

Υπάρχουν στα πομακοχώρια κάποια ιδιαίτερα ιατρικά προβλήματα;

Βεβαίως, κάθε τόπος έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες και όσο αφορά τα ιατρικά ζητήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα στα χωριά της περιοχής γύρω από τη Σμίνθη (που έχει πολλούς Αρβανίτες, Αρναούτ μαχαλά, με ίδια χαρακτηριστικά και ίδιες κληρονομικές παθήσεις που έχουν οι Αρβανίτες στο χωριό Κυψέλη της Ξάνθης) είναι ο αλφισμός, μια κληρονομική έλλειψη μελανίνης, μιας ουσίας που δίνει το χρώμα στο δέρμα μας. Η διάδοση του αλφισμού οφείλεται στην ενδογαμία. Οι Αρβανίτες παντρεύονταν μόνο Αρβανίτες. Οι Σαρακατσάνοι μόνο Σαρακατσάνους. Οι Πομάκοι μόνο Πομάκους. Οι Τσιγγάνοι μόνο Τσιγγάνους. Άλλες κληρονομικές ασθένειες που παρατηρούνται στη περιοχή, από την ίδια αιτία της ενδογαμίας, είναι βρογχοκήλη, η επιληψία, η μεσογειακή αναιμία κ.α. 

Τι αλλαγές έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια στα μειονοτικά ζητήματα;

Μεγάλες, τόσο στη βελτίωση της ζωής τους όσο και στη μόρφωση τους. Όσον αφορά την εκπαίδευση τους, πίστη μας είναι ότι έγιναν πολλά λάθη. Το ενθαρρυντικό είναι ότι οι ίδιοι οι Πομάκοι προτιμούν πλέον τα Δημόσια σχολεία. Κάποτε θα καταλάβουν, πιστεύω, ότι έχουνε μια βαριά ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά και πρέπει να τη μελετήσουν μόνοι τους. Διότι όταν την παρουσιάζουμε εμείς το θεωρούν προπαγάνδα.

Πώς κρίνετε το θεσμό της μειονοτικής εκπαίδευσης;

Δεν είμαι ειδικός για να απαντήσω σε αυτό το θέμα, αλλά πιστεύω ότι ο θεσμός των μειονοτικών σχολείων, κατά τη γνώμη μου, έφερε αντίθετα αποτελέσματα. Οι Πομάκοι δεν ήξεραν τουρκικά. Έμαθαν τουρκικά, παρόλο που η συνθήκη της Λωζάνης αναφέρεται σαφέστατα σε γηγενείς μουσουλμάνους και δε μιλάει πουθενά για Τούρκους.

Πιστοποιητικό ηλικίας και ταυτότητος γηγενούς μουσουλμάνου 1936

(Αρχείο Ιωάννη Αγκόρτζα)

Στη Θράκη χριστιανοί και μουσουλμάνοι συνυπάρχουν δίχως ιδιαίτερα προβλήματα.

Είναι τόσο απλό. Είναι δυνατό να μη ζούμε καλά, αφού ήταν πρώην χριστιανοί και έχουμε τον ίδιο τρόπο ζωής; Έχουμε τον ίδιο πολιτισμό, τον ελληνορωμαϊκό, το βυζαντινό. Ο μπαμπάς μου ήταν δάσκαλος και κάθε Πάσχα και Χριστούγεννα πηγαίναμε στους δασκάλους τους μουσουλμάνους για να τους προσφέρουμε κόκκινα αυγά. Ακόμα και σήμερα πολλοί μου ζητούν κόκκινα αυγά. Το έχουνε γούρι. Και αυτοί μας προσφέρουν κουρμπάνι και γλυκά στο Μπαϊράμι τους.

Γίνεται προσπάθεια από την πλευρά της Τουρκίας για τη χειραγώγηση της μουσουλμανικής μειονότητας;

Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω λεπτομέρειες, όμως φαινομενικά κάποιοι ακολουθούν το δρόμο του ισλαμικού φανατισμού, εξυπηρετώντας διάφορα συμφέροντα. Χρέος μας είναι, σεβόμενοι την θρησκευτική τους ετερότητα, να δημιουργήσουμε κίνητρα αυτογνωσίας.

Ποια είναι η ευθύνη των πολιτικών κομμάτων;

Καταρχήν να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν ευθύνονται οι Τούρκοι. Οι Τούρκοι απλά κάνουν τη δουλειά τους. Ευθύνονται απόλυτα οι Έλληνες πολιτικοί. Όλοι όσοι χάριν ψηφοθηρικών και άλλων συμφερόντων κάνουνε αυτά που κάνουνε. Οφείλουμε να προβάλλουμε και να προωθήσουμε ανθρώπους που έχουν συνείδηση ελληνική.

Ποια είναι η ενδεδειγμένη στάση της ελληνικής πολιτείας απέναντι στους μουσουλμάνους Έλληνες πολίτες;

Να τονίσω και πάλι ότι δεν είμαι ο ειδικός για να απαντήσω, πιστεύω όμως ότι θα πρέπει πρωτίστως να τους συμπεριφέρονται όπως συμπεριφέρονται προς όλους τους Έλληνες. Θα πρέπει να σταματήσουν τη λέξη «μειονότητα». Γιατί μειονότητα; Κι ο Αρμένιος τι είναι; Θα λέμε και γι αυτόν «Αρμένικη μειονότητα»; Να φύγει η λέξη «Μειονότητα». Οι άνθρωποι είναι σαν εμάς και εμείς σαν αυτούς.

Ποιο πιστεύετε θα είναι το αύριο των Πομάκων;

Είμαι εκ φύσεως αισιόδοξος. Πιστεύω ότι πολύ γρήγορα τα φιλομαθέστατα παιδιά των σημερινών Ροδοπαίων Πομάκων που ευνοήθηκαν ιδιαίτερα από αυτή την πολιτεία, θα μάθουν την αλήθεια για την  καταγωγή τους και για την βαριά ιστορική και πολιτιστική τους κληρονομιά. Θα μάθουν ότι τα «κορφοβούνια», όπως έλεγαν και οι αρχαίοι μας ποιητές, είναι η «πηγή κάθε φυλής καθάριας», είναι το καταφύγιο των αδικημένων, των κυνηγημένων, των φυγάδων. Δική τους η παροιμία, γνωστή σε όλα τα Πομακοχώρια με μικρές παραλλαγές, «Μπέγκανα μάϊκα νε πλάκαλα» (δηλ. του φυγά η μάνα δεν κλαίει). Οι κατακτητές συνήθως ζούσαν στις εύφορες  πεδιάδες, στα τσιφλίκια και στα πλούσια λιμάνια. Είμαι πεπεισμένος ότι στο μέλλον θα συνεχίσουμε να ζούμε αρμονικά, χωρίς ανάμεσα μας να υπάρχει η λέξη μειονότητα. Τέλος, όπως έλεγε και ο σοφός Νίτσε, «μόνο εκεί όπου υπήρχαν τάφοι (κυνηγημένων, φυγάδων και αδικημένων) υπάρχει και η ανάσταση», και τέτοιοι τάφοι υπάρχουν σε κάθε Πομακικό χωριό.

* Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Αγώνας» στις 29 Ιουνίου 2013

ΠΗΓΗ =  http://pomakohoria.blogspot.gr/2013/06/blog-post_29.html

H Η γέφυρα του παπά στα πομακοχώρια της Ξάνθης

* Η εισήγηση συμπεριλαμβάνεται στον τόμο: «Περί Πετρογέφυρων». Β’ επιστημονική συνάντηση Κέντρου Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών. Αθήνα 2005 σελ 317-359.

Η «γέφυρα του παπά»
στα Πομακοχώρια της Ξάνθης
Nικόλαος Θ. Κόκκας
Στόχος της εργασίας που ακολουθεί είναι να φωτιστεί ένα συγκεκριμένο τμήμα των ορεινών δρόμων και κόμβων επικοινωνίας στην οροσειρά της Ροδόπης, ο δρόμος που συνέδεε την Ξάνθη με το Πασμακλή (σημερινό Σμόλιαν). Στο κέντρο της έρευνάς μας θα έχουμε την πέτρινη γέφυρα του παπά, στα Πομακοχώρια της ορεινής Ξάνθης, κάνοντας παράλληλα μια περιγραφή των μονοπατιών που οδηγούσαν προς αυτήν. Θα προσπαθήσουμε, επίσης, να εξετάσουμε τις αναφορές που υπάρχουν στην προφορική παράδοση των Πομάκων για τα πέτρινα γεφύρια και τους μαστόρους τους.

Το «Γιοζένι μι σο γκαλενίτσατα» -- Ένα Πομάκικο τραγούδι από τη Μάνταινα -

Στη Μάνταινα (φωτ. Ν.Θ. Κόκκας)

Το βίντεο του τραγουδιού

«Γιοζένι μι σο γκαλενίτσατα»

Ακολουθούν οι στίχοι του τραγουδιού:

-Γιοζένι μι σο, κούζουμ, γκαλενίτσατα

-Παντρεύτηκε, ψυχή μου, η αγαπημένη σου

Πέτρινα Γεφύρια στον ορεινό όγκο της Ροδόπης (Ορεινοί Δρόμοι και κόμβοι επικοινωνίας στην οροσειρά της Ροδόπης κατά το 18ο και 19ο αιώνα) Νικόλαος θ. Κόκκας

* Η εισήγηση συμπεριλαμβάνεται στον τόμο: «Περί Πετρογέφυρων». A’ επιστημονική συνάντηση Κέντρου Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών. Αθήνα 2003 σελ 31-44

Πέτρινα Γεφύρια στον ορεινό όγκο της Ροδόπης
(Ορεινοί Δρόμοι και κόμβοι επικοινωνίας στην οροσειρά της Ροδόπης κατά το 18ο και 19ο αιώνα)

Νικόλαος θ. Κόκκας

Η οροσειρά της Ροδόπης απετέλεσε ένα ζωτικό σταυροδρόμι, μία γέφυρα που συνέδεσε τον Ελλαδικό χώρο με τα Βαλκάνια αλλά και την ανατολή με τη δύση. Από τα προϊστορικά έως τα νεότερα χρόνια γνώρισε συχνές μετακινήσεις φυλετικών ομάδων, εγκαταστάσεις αποίκων,

ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΞΙΣΛΑΜΙΣΜΟ ΤΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ Οι Πομάκοι στη Θράκη και η αληθινή ιστορία της μουσουλμανικής μειονότητας - του Νικόλαου Θ. Κόκκα Εκπαιδευτικού

Μαρτυρίες για την ιστορία του Εχίνου και
τον εξισλαμισμό των Πομάκων 

Νικόλαος Θ. Κόκκας
Εκπαιδευτικός
Ο εξισλαμισμός των Πομάκων
Η στάση των Οθωμανών απέναντι στους χριστιανικούς πληθυσμούς δεν ήταν πάντοτε ενιαία. Κάποτε ανεκτική, λόγω της συνύπαρξης πολλών εθνοτήτων υπό την οθωμανική εξουσία, και άλλοτε γεμάτη εκρήξεις, με βίαιους προσηλυτισμούς στην ισλαμική θρησκεία, κατεδάφιση εκκλησιών, υποχρεωτική στρατολόγηση ανήλικων παιδιών (γενίτσαροι) και δυσβάσταχτη

Η θράκη στο μεταίχμιο - η Αμφισβήτιση της Ελληνικής κυριαρχίας - του Συγγραφέα Αναστάσιου Λαυρέντζου

Βιβλιοπαρουσίαση: 

"Η Θράκη στο μεταίχμιο"

στο Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης

Τετάρτη 29 Οκτωβρίου ώρα 7.30 μ.μ.

Την Τετάρτη 29 Οκτωβρίου θα παρουσιαστεί στην Ξάνθη ένα νέο και ιδιαίτερα ενδιαφέρον βιβλίο με τίτλο «Η Θράκη στο μεταίχμιο». Το βιβλίο αυτό, γραμμένο από τον Αναστάσιο Λαυρέντζο, για πρώτη φορά επιχειρεί μια τομή: να παρουσιάσει ολοκληρωμένα τί συμβαίνει στη Θράκη και να καταδείξει τα ζητήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή τόσο εξαιτίας της χρόνιας παραμέλησής της από το ελληνικό κράτος, όσο και εξαιτίας της πολιτικής που ακολουθεί η Τουρκία σε αυτή. 

Η περιγραφή του ξεριζωμού των Θρακών από τις προγονικές του εστίες. Ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ, ανταποκριτής τότε στην περιοχή, γράφει :

Περιγραφή του ξεριζωμού των Θρακών από τις προγονικές του εστίες.

Ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ, ανταποκριτής τότε στην περιοχή, γράφει τα εξής:

«Σε μια συνεχή, εξαντλητική πορεία, οι Χριστιανοί της Ανατολικής Θράκης έχουν κατακλύσει τους δρόμους που οδηγούν στη Μακεδονία. Μόνο από την Ανατολική Θράκη πρέπει να απομακρυνθούν 250.000 χριστιανοί πρόσφυγες.

Η μεγαλύτερη ομάδα διαβαίνει του ποταμό Έβρο (Μαρίτσα) από την Αδριανούπολη και είναι μήκους 20 μιλίων. Είκοσι μίλια αραμπάδες, που τους σέρνουν αγελάδες και βόδια με λασπωμένα πόδια, ενώ δίπλα τους βαδίζουν εξαντλημένοι άνδρες, γυναίκες και παιδιά.

Εγκατέλειψαν όλοι τα σπίτια τους, τα χωριά και τα χωράφια τους και προστέθηκαν στο

Παρθενώνα το 1834 – ΦΑΚΕΛΟΣ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ στα Αρχεία του ΚΡΑΤΟΥΣ

Μόλις ένα χρόνο μετά την έλευσή του στην Ελλάδα και την ορκωμοσία του ως Βασιλιάς του νεοσύστατου κράτους, ο Όθωνας ζήτησε για πρώτη φορά -το 1834- ζήτησε για πρώτη φορά από τους Βρετανούς τα Γλυπτά του Παρθενώνα που είχε κλέψει ο Έλγιν.Το εντυπωσιακό αυτό στοιχείο προκύπτει από έναν φαιοπράσινο φάκελο με τίτλο -στα γερμανικά- «Akropolis von Athen» (Η Ακρόπολις των Αθηνών) και την ένδειξη «Koenigreich Griechenland» (Βασίλειο της Ελλάδος).

Γνωρίζουν που είναι κρυμμένος ο θησαυρός του Μ. Αλεξάνδρου ;

Oσο και αν φαίνεται αστείο, δεν αποκλείεται η χώρα και ο λαός μας να βρουν τη λύτρωσή τους με την ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΗ ανακάλυψη του ΘΗΣΑΥΡΟΥ που κρύβει στα σπλάχνα της η Μακεδονία μας.
Είναι ιστορικά γνωστό, ότι ο μεγάλος στρατηλάτης, ο Μέγας Αλέξανδρος στη διάρκεια της εκστρατείας του, πέρασε από όλες τις μέχρι τότε γνωστές χώρες του κόσμου και έφθασε ως την Ινδία. Πάρα πολλές από τις χώρες που κατέκτησε και στη συνέχεια αναδιοργάνωσε, είχαν αναπτύξει εκπληκτικό πολιτισμό.

Ο μύθος του αρχέγονου ανεικονικού Μονοθεϊσμού

Ο θεός των Εβραίων και των Χριστιανών Γιαχβέ (יהוה) είναι για την πλειοψηφία των πιστών

 τους ο μονός θεός που υπήρξε ποτέ και που λατρευόταν λίγο ως πολύ με τον ίδιο τρόπο από 

την δημιουργία του κόσμου πριν περίπου 6000 χρονιά. Σύμφωνα με την άποψη αυτή ο μονοθεϊσμός ήταν η αρχική θρησκεία των ανθρώπων και μόνο μετά την πτώση λόγο της αμαρτίας οι άνθρωποι ξέπεσαν στην «πλάνη των ειδώλων». Τότε άρχισαν να απεικονίζουν τους «ψεύτικους» θεούς τους σε παραβίαση του θελήματος του Γιαχβέ που ο ίδιος δεν απεικονίζεται ποτέ. Πόσο αληθινά είναι όμως όλα αυτά. Τι μπορούμε να μάθουμε για την λατρεία του Γιαχβέ μέσω της ιστορικής μελέτης των κειμένων της βίβλου, αλλά και μέσω της

 αρχαιολογίας και της μελέτης των ευρημάτων των ανασκαφών. 

Γιατί οι Εθνικοί Έλληνες λατρεύονται σε όλο τον κόσμο;

«…Γιά χιλιάδες χρόνια παλαιότεροι πολιτισμοί, όπως αυτοί των Περσών, των Ασσύριων, των Βαβυλώνιων, έβλεπαν τον άνθρωπο ως ένα απεχθές ον που σέρνονταν μπροστά σε θεότητες και δυνάστες. 

Οι Έλληνες όμως, πήραν τον άνθρωπο και τον έστησαν στα πόδια του. Τον δίδαξαν να είναι 

υπερήφανος. Ο κόσμος είναι γεμάτος θαύματα, έλεγε ο Σοφοκλής, αλλά τίποτα δεν είναι πιό 

θαυμάσιο από τον άνθρωπο.

Οι Έλληνες έπεισαν τον άνθρωπο, όπως ο Περικλής το τοποθέτησε, ότι ήταν δικαιωματικά ο

 κάτοχος και ο κύριος του εαυτού του και δημιούργησαν νόμους γιά να περιφρουρήσουν τις 

προσωπικές του ελευθερίες.

Οι Έλληνες ενθάρρυναν την περιέργεια που είχε ο άνθρωπος γιά τον εαυτόν του και γιά τον 

κόσμο που τον περιτριγύριζε, διακηρύττοντας μαζί με τον Σωκράτη ότι μιά ζωή χωρίς έρευνα 

δεν αξίζει τον κόπο να την ζούμε.

Οι Έλληνες πίστευαν στην τελειότητα σε όλα τα πράγματα, γι' αυτό μας κληροδότησαν την

 ομορφιά, που φτάνει από τον Παρθενώνα και τα ελληνικά αγάλματα, τις τραγωδίες του 

Αισχύλου, του Ευρυπίδη και του Σοφοκλή, την ποίηση του Ησίοδου και του Ομήρου, μέχρι 

τα ζωγραφισμένα αγγεία ενός απλού νοικοκυριού.

Χωρίς τους Έλληνες μπορεί ποτέ να μην είχαμε αντιληφθεί τι είναι αυτοδιοίκηση. Αλλά, πολύ 

περισσότερο ακόμα και από την γλώσσα μας, τους νόμους μας, τη λογική μας, τα πρότυπά μας

 της αλήθειας και της ομορφιάς, χρωστάμε σε αυτούς την βαθειά αίσθηση γιά την αξιοπρέπεια

 του ανθρώπου.

Από τους Έλληνες μάθαμε να φιλοδοξούμε χωρίς περιορισμούς, να είμαστε, όπως είπε ο 

Αριστοτέλης, αθάνατοι μέχρι εκεί που μας είναι δυνατό…»

- The New York Times, Μάρτιος 1975 μ.α.χ.χ.) -