Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέμπτη 16 Μαρτίου 2017

Τα Απολιθώματα και τα παράδοξα της καταργούν την εξέλιξη των ειδών ; ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ ΕΡΜΕΙΔΗ




  Παντού σε όλο τον πλανήτη συναντάμε ένα επαναλαμβανόμενο σκηνικό  καταστροφής, το οποίο περιλαμβάνει συγκεντρώσεις ζωικών, φυτικών και εδαφικών θραυσμάτων σε τεράστιους αριθμούς. 

Σάββατο 21 Μαΐου 2016

Τεράστιο αρχαίο δάσος «πνίγηκε» στη Βόρεια Θάλασσα, στις ανατολικές ακτές της Βρεττανίας




Τεράστιο αρχαίο δάσος «πνίγηκε» στη Βόρεια Θάλασσα

Στη φωτογραφία ο Ντον Ουάτσον εξερευνά ένα από τα δέντρα που αποκαλύφθηκαν εις τον πυθμένα της Βορείου  Θαλάσσης. Credit: (ROB SPRAY/GEOFF ROBINSON)

 Εντοπίστηκε λίγο έξω από τις ανατολικές ακτές της Βρεττανίας και εκτιμάται ότι είχε τεράστια έκταση

Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2015

«Στο φως» προϊστορικό νεκροταφείο στην Πιερία


«Στο φως» προϊστορικό νεκροταφείο
Κιβωτιόσχημος τάφος
  Ένα εκτεταμένο προϊστορικό νεκροταφείο, που χρονολογείται στο β' μισό της 2ης χιλιετίας και καλύπτει μεγάλη έκταση πάνω σε έναν λόφο, εντοπίστηκε στη θέση «Στριβός», στις Καρυές Πιερίας, στους πρόποδες των Πιερίων.

Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2015

Εντοπίστηκε αρχαιολογική τοποθεσία 300.000 - 600.000 χιλιάδων χρόνων στην Αρκαδία !!!






Αρχαιολογική τοποθεσία 300-600 χιλιάδων χρόνων και σκελετό ελέφαντα της Κατώτερης Παλαιολιθικής περιόδου, εντοπίστηκε και ανασκάπτεται στο χώρο των λιγνιτωρυχείων της ΔΕΗ στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας.

Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 2015

Οι «Μυστικές» Βραχογραφίες της Ρώσσικης Δημοκρατίας της Καρέλια





Located in the vicinity of Belomorsk (a town in Russia in the Republic of Karelia) is one of the largest and best preserved accumulations of rock art produced by ancient man.
Κάντε κύλιση προς τα κάτω
long-way.ru
Βρίσκονται στην περιοχή της πόλης Μπελομόρσκ στη ρωσική Δημοκρατία της Καρελία. Ο λόγος, για τα μεγαλύτερα και πιο καλοδιατηρημένα πετρογλυφικά του προϊστορικού ανθρώπου.


The entire complex consists of three main clusters: "Demon Traces," "Erpin Pudas," and "Zalavruga."
long-way.ru
Ολόκληρο το σύμπλεγμα των βραχογραφιών αποτελείται από τρείς ομάδες. «Τα ίχνη του Δάιμονα», το «Ερπιν Πουδας» και το «Ζαλαβρούγκα».


Petroglyphs are images carved into a stone surface. Traditionally, the term covers all rock images from ancient times.
long-way.ru
Τα πετρογλυφικά είναι μορφές χαραγμένες στην επιφάνεια των βράχων. Παραδοσιακά, ο όρος αυτός καλύπτει όλες τις βραχογραφίες των προϊστορικών χρόνων.


Scientists and archaeologists have put forward many theories as to the meaning and purpose of the petroglyphs.
long-way.ru
Επιστήμονες και Αρχαιολόγοι έχουν αναπτύξει πολλές θεωρίες, σχετικά με την έννοια και το σκοπό των βραχογραφιών.


The main hypothesis suggests that the figures represent a kind of ancient chronicle of the important events of the day.
long-way.ru
Σύμφωνα με την βασική υπόθεση όλων των επιστημόνων, αυτές οι μορφές αντιπροσωπεύουν ένα είδος χρονικού των σημαντικότερων γεγονότων της ημέρας.


It is assumed that mystical, ritualistic, and quasi-religious activities and ceremonies were once carried out here.
long-way.ru
Υποτίθεται, ότι κάποτε εδώ, τελούνταν μυστικιστικές τελετουργίες και οιονεί θρησκευτικές διαδικασίες.


Many of the images depict the spirits of legendary heroes and mythological events.
long-way.ru
Πολλές από τις μορφές αναπαριστούν μυθολογικά γεγονότα αλλά και το πνεύμα θρυλικών ηρώων.


Skirting Lake Onega, we head for Cape Besov Nos ("Devil's Nose"), a cape on the eastern shore of Lake Onega 1.5 km north of its confluence with the Chernaya River, which is the most famous and most enigmatic of the petroglyph clusters.
long-way.ru
Πλέοντας στη λίμνη Ονέγκα οδεύουμε προς το Ακρωτήρι Μπεσοβ Νος( Μύτη του Δαίμονα), που βρίσκεται στ’ ανατολικά της λίμνης και 1.5χιλιόμετρο βορείως των εκβολών του ποταμού Τσερνάγια. Εδώ, βρίσκονται τα πιο διάσημα και τα πιο αινιγματικά σύνολα βραχογραφιών .


In the lake, approximately 200 meters to the west of the cape, stands a small rocky island known as Besikha. The cape is also home to an out-of-service lighthouse.
long-way.ru
Μέσα στη λίμνη, περίπου 200 μέτρα δυτικά του ακρωτηρίου, βρίσκεται ένα μικρό νησάκι, γνωστό με όνομα Μπεσίκα. Πάνω στο ακρωτήρι υπάρχει ένας εγκαταλειμμένος φάρος .


There is nothing unusual about petroglyphs per se; they can be found in almost any area inhabited in ancient times.
long-way.ru
Δεν υπάρχει τίποτα το ασυνήθιστο σ’ αυτά τα πετρογλυφικά, που μπορεί κανείς να τα συναντήσει σχεδόν σε κάθε περιοχή που κατοικήθηκε από αρχαιοτάτων χρόνων.


However, some images defy an unambiguous interpretation. Gazing at them, we unwittingly reflect that our ancestors must have had contact with something out of the ordinary — how else to explain the sudden appearance of atypical drawings reminiscent of demons or even aliens among the domestic scenes?
long-way.ru
Ωστόσο, μερικές μορφές δεν ερμηνεύονται μονοσήμαντα. Κοιτώντας τες προσεχτικά, ασυνείδητα οδηγούμαστε σε συνειρμούς που θέλουν τους μακρινούς μας προγόνους να είχαν έρθει σε επαφή με ασυνήθιστα όντα. Πώς αλλιώς να εξηγήσει κανείς την ξαφνική εμφάνιση άτυπων σχεδίων που θυμίζουν δαίμονες ή ακόμη και αλλότριες υπάρξεις, μέσα στις εγχώριες σκηνές;


Among such figures is the devil himself, in whose honor the cape was named. The depiction is a conventional representation of a humanoid creature with a barrel-shaped body and a square head.
long-way.ru
Ανάμεσα σε αυτές τις μορφές υπάρχει ο δαίμονας ο ίδιος, προς τιμή του οποίου δόθηκε και το όνομα του ακρωτηρίου. Η απεικόνιση είναι μια συμβατική αναπαράσταση ενός ανθρωποειδούς πλάσματος, με βαρελίσιο σώμα και τετράγωνο κεφάλι.


In the pictures, the devil has thin, disproportionately small bow legs and a long thin neck. The head of the creature is etched in some detail. Even its mouth, nose, and unsymmetrical eyes can be discerned.
long-way.ru
Στις απεικονίσεις, ο δαίμονας είναι αδύνατος με δυσανάλογα μικρά τοξοειδή πόδια και μακρύ και λεπτό λαιμό. Το κεφάλι του πλάσματος είναι χαραγμένο με λεπτομέρεια. Διακρίνονται ακόμη και το στόμα του, η μύτη και τα ασύμμετρα μάτια του.


As we scrutinize petroglyphs, we are in fact wandering through the ancient history of our planet as depicted on giant stone slabs.
long-way.ru
Εξετάζοντας τα πετρογλυφικά, στην ουσία περιπλανιόμαστε μέσα στην αρχαιότατη ιστορία του πλανήτη μας, όπως αυτή απεικονίζεται στις γιγαντιαίες λίθινες πλάκες.


Researchers almost unanimously conclude that Cape Besov Nos represents a large pagan temple, where the ancestors of modern-day Finns and Karelians performed sacraments and sacrifices.
long-way.ru
Σχεδόν όλοι οι ερευνητές συμπεραίνουν ότι το Ακρωτήρι Μπεσοβ Νος (Μύτη του Δαίμονα) αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο ειδωλολατρικό ναό, όπου οι μακρινοί πρόγονοι των Φιλανδών και των Καρελιανών τελούσαν θυσίες και μυστικιστικά τελετουργικά.


The place is rightly considered by travelers and researchers to be one of the most inaccessible but rewarding locations.

long-way.ru

Δικαίως ο τόπος αυτός θεωρείται, από ερευνητές και ταξιδιώτες, ως ένας από τους πιο δυσπρόσιτους, που πάντα, όμως, ανταμείβει τους επισκέπτες του.
 

                           

http://pirforosellin.blogspot.gr/  -  Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος(link ). Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.

Σάββατο 6 Ιουνίου 2015

Περπερικόν: Οι «Δελφοί» της Θράκης! Νεολιθική πόλη της Θράκης, με ναό του Διονύσου! Ζήτησαν μαντείες απ’ αυτό ο Μ. Αλέξανδρος και ο Ιούλιος Καίσαρ! Με το μεγαλύτερο σύνολο μεγαλιθικών κατασκευών στα Βαλκάνια! / Αφιέρωμα: Χρονοτοπία - Γράφει o Γιώργος Λεκάκης




 
[ http://www.perperikon.bg/home.php?cp=12Φωτογραφίες: Τουριστικό Κέντρο Πληροφοριών του Χάσκοβο.]
   To Περπερικόν είναι μια αρχαία θρακική πόλις στην οροσειρά της Ανατολικής Ροδόπης, 15 χλμ. από το νυν Kardzhali, της νότιας Βουλγαρίας. Κανείς Έλλην δεν την ξέρει σήμερα… Κι όμως ήταν επί ιερού όρους των Θρακών, και κατά την θρακική παράδοση, ήταν το μεγαλύτερο μαντείο των Θρακών – ισάξιο με αυτό των Δελφών των υπολοίπων Ελλήνων! Στην Ιστορία του μαντείου θρυλούνται δυο σπουδαίες μαντεψιές: Ότι ο Μ. Αλέξανδρος θα δοξασθεί μεγάλως και πως θα επιτύχει μια μεγάλη κατάκτηση και πως η δύναμις της Ρώμης είναι προκαθορισμένη, όπως και του Γαΐου Ιουλίου Καίσαρος…

Σάββατο 14 Μαρτίου 2015

Η αρχαία Θρακική πόλη Γάνος…ΘΡΑΚΗ



πόλη Γάνος
   Γάνος: (η Γάνος, ο Γάνος και αργότερα το Γάνος, τουρκ. Gaziköy). Πόλη της Ανατολικής Θράκης στις ακτές της Προποντίδας. Μαρτυρείται από τον 5ο αιώνα π.Χ. ως αποικία των Μεγαρέων.
      Σύμφωνα με την παράδοση οι Μεγαρείς είδαν από το πλοίο τους μια λάμψη στο βουνό γύρω από την πόλη. Κατέβηκαν τότε από το πλοίο και έχτισαν την πόλη, την οποία ονόμασαν Γάνο (=λάμψη). Πάνω από την πόλη βρίσκεται και το ομώνυμο όρος. Ανήκε στο

Η αρχαία πόλη, Φάγρης… ΘΡΑΚΗ

Αρχαίος Φάγρης3
     Στη διάρκεια μιας δοκιμαστικής ανασκαφής το καλοκαίρι του 1994 στη θέση «Kανόνι» της κοινότητας Oρφανίου N. Kαβάλας αποκαλύφθηκε τμήμα του νεκροταφείου του αρχαίου Φάγρητα. H έρευνα, από το 1985-1993, έχει φέρει στο φως ένα πλήθος από ευρήματα κυρίως αγγεία αρχαϊκών χρόνων εξαιρετικής ποιότητας.
     O Φάγρης σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, κυρίως τον Hρόδοτο και τον Θουκυδίδη, είναι η σπουδαιότερη πόλη που ίδρυσαν οι Πίερες όταν στα μέσα του 7ου π.X. αιώνα, πιεζόμενοι από τους Mακεδόνες, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την σημερινή Πιερία. Eπέστρεψαν στην παλιά τους πατρίδα, τη Θράκη και εγκαταστάθηκαν ανάμεσα στον

Στὸν κάμπο τῆς Κομοτηνῆς ὑπάρχουν ἀπομεινάρια τῆς προϊστορικῆς ἐποχῆς!. Ἡ νεολιθικὴ Θράκη!

Τούμπα Παραδημής

Στὸν κάμπο τῆς Κομοτηνῆς ὑπάρχουν ἀπομεινάρια τῆς προϊστορικῆς ἐποχῆς!
     «Ἀπὸ τὴν προϊστορικὴ ἐποχὴ εἶναι τὰ ἀπομεινάρια ποὺ βρίσκονται στὸν κάμπο τῆς Κομοτηνῆς. Εἶναι οἱ παλιὲς τοῦμπες τῆς νεολιθικῆς ἐποχῆς κι’ αὐτῆς τοῦ χαλκοῦ. Ἡ τοῦμπα τῆς Παραδημῆς κοντᾶ στὸ ὁμώνυμο χωριό*, πλατιὰ καὶ χαμηλὴ ἐδαφικὴ ἔξαρση πλάϊ στὰ νερὰ μικροῦ ποταμοῦ εἶχε ἀνασκαφεῖ ἀπὸ τὸ 1932-33. Προϊστορικὸς οἰκισμός ἦταν ἡ τοῦμπα αὐτή, πιθανὸν ὁχυρωμένος ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῆς ξηρᾶς καὶ ἀνοιχτὸς ἀπὸ τὸ ποτάμι ἢ τὴ λίμνη. Καὶ τὰ εὐρήματα τῆς ἀνασκαφῆς κοσμοῦν τώρα τὶς προθῆκες τοῦ ἀρχαιολογικοῦ

Δευτέρα 12 Ιανουαρίου 2015

Στα έγκατα της γης ένα ευρωπαϊκό δίκτυο της Λίθινης Εποχής σήραγγες που ξεκινούν από τη Σκωτία μέχρι την Ελλάδα και την Τουρκία - Μετάφραση Όμηρος Ερμείδης



 Αποδεικτικά στοιχεία της Λίθινης Εποχής σηράγγων έχει βρεθεί κάτω από τις εκατοντάδες των νεολιθικών οικισμών σε όλη την Ευρώπη - το γεγονός ότι τόσοι πολλοί έχουν επιζήσει μετά από 12.000 χρόνια δείχνει το αρχικό δίκτυο σήραγγων πρέπει να ήταν τεράστιο.



Ο Άνθρωπος της Λίθινης Εποχής δημιούργησε ένα τεράστιο δίκτυο από υπόγειες σήραγγες που διασχίζουν την Ευρώπη από τη Σκωτία στην Τουρκία, είναι ένα νέο βιβλίο όπου αποκαλύπτονται οι αρχαίοι "λεωφορειόδρομοι", ένα αρχαίο δίκτυο επικοινωνίας των λαών εκείνης της εποχής.

Ο Γερμανός αρχαιολόγος Δρ Χάινριχ Kusch έχει τις εν λόγω ενδείξεις των σηράγγων όπου και ο ίδιος έχει βρεθεί κάτω από τις εκατοντάδες των νεολιθικών οικισμών σε όλη την Ευρωπαική ήπειρο.

Όπου στο βιβλίο του - Μυστικά του υπόγειου Αρχαίου Κόσμου, η πόρτα του - ισχυρίζεται το γεγονός ότι είναι τόσοι πολλοί οι υπόγειοι αυτοί δρόμοι και ειδικά αυτοί που έχουν επιζήσει μετά από 12.000 χρόνια, και φαίνεται ότι υπάρχει αρχικά να υπάρχει ένα δίκτυο με τις σήραγγες τοοποίο ήταν  τεράστιο αλλά και έχουν ανακαλυφθεί ήδη ένα μέρος αυτού.

 Στη Βαυαρία, στην Γερμανία μόνο έχουμε βρεθεί 700 μέτρα αυτών των υπόγειων δικτύων σήραγγων - τούνελ. Στη Αυστρία στην Στυρία επίσης έχουμε βρει άλλα 350 μέτρα», είπε ο
Γερμανός αρχαιολόγος Δρ Χάινριχ Kusch. 

Συνεχίζοντας λέει : σε όλη την Ευρώπη υπάρχουν χιλιάδες σήραγγες όπως οι προαναφερόμενες, οι οποίες ξεκινούν από στη Σκωτία και φθάνουν μέχρι την Μεσόγειο.

«Οι περισσότερες δεν είναι πολύ μεγαλύτερες από τις μεγάλες σκουληκότρυπες - μόλις 70 εκατοστά πλάτος - ακριβώς αρκετά μεγάλο για ένα άτομο να ξεγλιστρήσει.

«Είναι με "διαπλατύνσεις", σε ορισμένα σημεία δηλαδή είναι μεγαλύτερο το άνοιγμα όπου υπάρχει "καθιστικό" ή θάλαμοι αποθηκεύσεως ή ακόμη και δωμάτια για ξεκούραση.

«Δεν έχουμε βρει αν συνδέονται όλα αυτά αλλά στο σύνολό τους είναι ένα τεράστιο υπόγειο δίκτυο

 Δεν είναι για κλειστοφοβικά άτομα διότι οι περισσότερες από τις σήραγγες είναι μόλις 70 εκατοστά πλάτος - ακριβώς αρκετά μεγάλο για ένα άτομο να περάσει από μέσα. 

 Ορισμένοι ειδικοί πιστεύουν ότι το δίκτυο ήταν ένας τρόπος για την προστασία του ανθρώπων από τα αρπακτικά ζώα, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι ορισμένες από τις σήραγγες που συνδέονται χρησιμοποιήθηκαν σαν τους "αυτοκινητόδρομους" που είναι σήμερα, για τους ανθρώπους να ταξιδεύουν με ασφάλεια ανεξάρτητα από πολέμους ή βία ή ακόμη και τον καιρό πάνω από το έδαφος.

Το βιβλίο επισημαίνει ότι παρεκκλήσια συχνά χτίστηκαν επάνω από τις εισόδους ίσως επειδή η Εκκλησία ήταν φοβισμένη από την κληρονομιά των θρησκειών που υπήρχαν, λόγω των παγανιστικών τους στοιχείων  στις σήραγγες θα μπορούσαν να εκπροσωπούν, εάν ήθελαν να μείνουν μακριά από την χριστιανική επιρροή τους.  Και να συνεχίσουν να υπάρχουν.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, από τα γραπτά έχουν ανακαλυφθεί ότι οι περισσότερες από τις αναφερόμενες σήραγγες ήσαν οι "Πύλες του Κάτω κόσμου".

ΠΗΓΕΣ = http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2022322/The-massive-European-network-Stone-Age-tunnels-weaves-Scotland-Turkey.html#ixzz3ObWsjfSl
 http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2022322/The-massive-European-network-Stone-Age-tunnels-weaves-Scotland-Turkey.html#ixzz3ObWTfDOb
http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2022322/The-massive-European-network-Stone-Age-tunnels-weaves-Scotland-Turkey.html#ixzz3ObUOktKo
http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2022322/The-massive-European-network-Stone-Age-tunnels-weaves-Scotland-Turkey.html#ixzz3ObRbaxRZ
http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2022322/The-massive-European-network-Stone-Age-tunnels-weaves-Scotland-Turkey.html#ixzz3ObR5XhzL
 http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2022322/The-massive-European-network-Stone-Age-tunnels-weaves-Scotland-Turkey.html#ixzz1yH9lpA2q

Σάββατο 20 Δεκεμβρίου 2014

Θα σαλπάρει ο ναυτίλος


Ομοίωμα τετρακώπου πλοίου (2600 – 2000 π.Χ.)
Με ένα προϊστορικό πήλινο καραβάκι αρχίζει το ταξίδι, η περιπέτεια, η ανακάλυψη, το εμπόριο, η εξορία, η μετανάστευση, το όνειρο και εν τέλει η τραγωδία. Όλα αυτά μέσα από έργα Ελλήνων δημιουργών πέντε χιλιάδων χρόνων. Από ένα ομοίωμα τετράκωπου πλοιαρίου που απέπλευσε από ένα ελληνικό λιμάνι, μέχρι τα video και τις εγκαταστάσεις που δείχνουν τη θάλασσα ως λίκνο πολιτισμού αλλά και ως δρόμο διαφυγής από τις εμφύλιες ή άλλες συγκρούσεις.

Αυτό το θέμα πραγματεύεται η έκθεση «Ναυτίλος: Ταξιδεύοντας την Ελλάδα», που

Τρίτη 2 Δεκεμβρίου 2014

Ανακάλυψαν τέλεια διατηρημένο απολίθωμα ενός μικρού δεινόσαυρου στην Νότια Κορέα

Το τέλεια διατηρημένο απολίθωμα ενός μικρού δεινόσαυρου - περίπου στο μέγεθος μιας γάτας - ανακαλύφθηκε πρόσφατα στη Νότια Κορέα.

Το μήκος του απολιθώματος είναι περίπου 30 εκατοστά , αλλά οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι το δεινοσαυράκι ήταν πιθανό περίπου 50 εκατοστά όταν ζούσε - κατά τη διάρκεια της Κρητιδικής περιόδου, που έληξε περίπου 66 εκατομμύρια χρόνια.

Το μικροσκοπικό δεινοσαυράκι ανήκει σίγουρα στα θηριόποδα, μια οικογένεια σαρκοφάγων δεινοσαύρων που περιλαμβάνει και τον Τυραννόσαυρο Ρεξ. Αυτό σημαίνει

Δευτέρα 1 Δεκεμβρίου 2014

Ανακαλύφθηκε νέο είδος προιστορικού ανθρώπου στην Κίνα ;




Τέσσερα απολιθώματα ανθρώπων της Λίθινης Εποχής που βρέθηκαν στην Κίνα, δίνουν τις υπόνοιες ενός νέου είδους ανθρωποειδούς. Μια ανακάλυψη που ανοίγει ένα, εντελώς, νέο κεφάλαιο στην ιστορία της εξέλιξης, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους.


Τα απολιθώματα βρέθηκαν σε δύο σπήλαια της επαρχίας Γιουνάν της Κίνας,  και είναι κρανία και δόντια ανθρωποειδών της Λίθινης Εποχής.

Η ανακάλυψη έχει σταδιακά από το 1979, όταν είχε βρεθεί ένας σκελετός, δέκα χρόνια μετά, το 1989 ανακαλύφθηκαν κρανία και δόντια και το 2009 σε μια

Κυριακή 30 Νοεμβρίου 2014

Οι Μεσοπλειστοκαινικές ρίζες της Τέχνης ;


Σχέδιο του Πρωτόγλυπτου της Μακεδονίας - πρόσθια όψη.
Δρ Νίκος Α. Πουλιανός
(Δημοσιεύθηκε στις ανακοινώσεις του XVI Συμποσίου Προϊστορικής Τέχνης στη Valcamonica της Ιταλίας, 24-29 Σεπτ. 1998. Εκδ. Prof. E. Anati.)
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
    Mία αρχέγονη, πιθανότατα ανθρωπόμορφη, αναπαράσταση βρέθηκε στο λιγνιτωρυχείο Καρδιάς Πτολεμαΐδας της ΔΕΗ, σε βάθος 10 -12 περίπου μέτρων από την επιφάνεια του εδάφους.
       Αναπαριστά μία όρθια φιγούρα που αποτελείται από τρία περίπου ίσα μέρη, το κεφάλι, το σώμα και τα πόδια, συνολικού ύψους 233 χλστ. και μέγιστου πλάτους 151 χλστ. Αποτελείται από συμπαγή λευκό λεπτοφυή ασβεστιτικό ψαμμίτη, ο οποίος εμπεριέχει ενσωματωμένες μικρές ασβεστολιθικές πέτρες. Η περιοχή που αντιστοιχεί στα μάτια και τα ρουθούνια έχει πιθανότατα λαξευτεί και τέσσερις μικρές πέτρες έχουν παραμείνει μέσα στις κοιλότητές τους. Στην κάτω κοιλιακή χώρα απαντάται ένας φαλλός, ύψους 16 χλστ. και διαμέτρου 30 χλστ. Η επεξεργασία του γλυπτού συμπληρώνεται από μία (όμοια) τριπλή προσπάθεια διάτρησης του ψαμμιτικού πετρώματος. Η πρώτη βρίσκεται στην πλάτη και φτάνει τα 10 χλστ. βάθους. Η δεύτερη έγινε αμφίπλευρα στο λαιμό (βάθους 22 χλστ. από δεξιά και 31 χλστ. από αριστερά). Η τρίτη είναι επίσης αμφίπλευρη, αλλά διαπερνά όλη την περιοχή των ώμων, σχηματίζοντας μία κυλινδρική μικροσήραγγα μήκους 100 χλστ. Οι οπές τους παρουσιάζουν όλες την ίδια διάμετρο 10-12 χλστ.
Σύμφωνα με τις πάρα πάνω παρατηρήσεις εξάγεται το συμπέρασμα ότι ένας προϊστορικός άνθρωπος βρήκε το ψαμμιτικό πέτρωμα που παρουσίαζε ήδη μία σχηματοποιημένη μορφή και το επεξεργάστηκε πάρα πέρα. Το αντικείμενο ονομάστηκε “Το Πρωτόγλυπτο της Μακεδονίας” και η στρωματογραφική του θέση δείχνει μία ηλικία 500-800.000 περίπου ετών
.
Σχέδιο του Πρωτόγλυπτου της Μακεδονίας - πρόσθια όψη.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
       Η Ανθρωπολογική Εταιρεία Ελλάδος από το 1968 προωθεί ένα πρόγραμμα ανασκαφικών και επιφανειακών ερευνών γύρω από την ευρύτερη γεωγραφική περιοχή του σπηλαίου Πετραλώνων Χαλκιδικής. Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει τον εντοπισμό και τη διάσωση των παλαιοανθρωπολογικών ευρημάτων της λεκάνης Εορδαίας (Δ. Μακεδονία). Η παρούσα ανακοίνωση αναφέρεται στην ανακάλυψη μίας πέτρινης αναπαράστασης, πιθανότατα ανθρωπόμορφης, ύψους 232 χλστ. και βάρους 3 κιλών. Βρέθηκε το 1985-6 από τον τεχνικό της Δ.Ε.Η. κ. Κώστα Παπακωνσταντίνου, στο (ανενεργό) Νότιο λιγνιτωρυχείο της ΔΕΗ στην Καρδιά Πτολεμαΐδας , σε βάθος 10-12 περίπου μέτρων από την επιφάνεια του εδάφους. Σύμφωνα με τον ίδιο, το αντικείμενο κέντρισε την περιέργειά του, σε σημείο να το περισυλλέξει και να το μεταφέρει σπίτι του, θεωρώντας όμως παράλληλα ότι είναι απλά μία παράξενη πέτρα. Στο τέλος του 1993 πληροφορήθηκε σχετικά με τη δράση του Παραρτήματος Πτολεμαΐδας της Α.Ε.Ε., το οποίο είχε επανενεργοποιηθεί με δική μου ευθύνη δύο χρόνια νωρίτερα και αποφάσισε να το προσκομίσει για εξέταση. Στο ίδιο παράρτημα διάφορα άλλα παλαιοντολογικά και παλαιολιθικά ευρήματα της Α.Ε.Ε. από την περιοχή έχουν διασωθεί με τη βοήθεια της Δημαρχίας και της Πολιτιστικής Επιτροπής της Ε.Ε. (Για περισσότερες λεπτομέρειες βλ. Poulianos A. N., 1977. Poulianos A. N. & Poulianos N. A., 1980, 1994 and Poulianos N. A. 1998a,b).
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
           Το περίγραμμα του αντικειμένου παρουσιάζει το σχήμα μίας όρθιας μορφής, η οποία διαχωρίζεται σε τρία περίπου ίσα μέρη. Το κεφάλι με τα μάτια, τη μύτη και το λαιμό, το σώμα και ακολουθεί η λιγότερο ευκρινής περιοχή των ποδιών.
            Το υλικό του αποτελείται από συμπαγή λευκό λεπτοφυή ασβεστιτικό ψαμμίτη με προσμίξεις χαλαζία και εμπεριέχει ενσωματωμένες μικρές ασβεστολιθικές πέτρες. Με τη σειρά του, όλο το πέτρωμα έχει επικαλυφθεί από λεπτότατη γκριζοκίτρινη άργιλο. Η μακροσκοπική εξέταση του αντικειμένου δείχνει ότι το ψαμμιτικό πέτρωμα, που παρουσίαζε ήδη μία σχηματοποιημένη μορφή, επεξεργάστηκε πάρα πέρα από έναν προϊστορικό άνθρωπο. Αυτό το συμπέρασμα στηρίζεται στις ακόλουθες παρατηρήσεις.
                Η πρώτη αφορά τη σύγκριση με άλλα πετρώματα παρόμοιας φύσεως, αλλά ακατέργαστα, που βρέθηκαν στην ίδια περιοχή, το ίδιο βάθος (10-12 μ.) και το ίδιο γεωλογικό στρώμα. Ένα από αυτά βρέθηκε πάλι από τον κ. Κ. Παπακωνσταντίνου στο ίδιο ανενεργό ορυχείο Καρδιάς (30 μ. από την αρχέγονη αναπαράσταση) και άλλα δύο από τον γράφοντα στο λιγνιτωρυχείο Αμυνταίου. Η εξωτερική τους επιφάνεια καλύπτεται από γκρίζα άμμο, ενώ το εσωτερικό αποτελείται από λευκοκίτρινη άργιλο (παρόμοια με αυτή της αναπαράστασης). Η γκρίζα επικάλυψη οφείλεται κυρίως στα περιβάλλοντα κατά την ανεύρεση στρώματα. Από τα πάρα πάνω συμπεραίνεται ότι το γκριζοκίτρινο χρώμα που καλύπτει το υπό εξέταση αντικείμενο οφείλεται στο γεγονός ότι η επιφανειακή του κρούστα έχει σχεδόν εξολοκλήρου απομακρυνθεί τεχνητά κατά την επεξεργασία του (ενώ δηλ. αρχικά ήταν καλυμμένο με γκρίζα άμμο).
           Ο βαθμός επεξεργασίας της αναπαράστασης ποικίλειορισμένες περιοχές είναι περισσότερο επεξεργασμένες από άλλεςΓια παράδειγμα, το στρογγύλεμα που παρουσιάζει το άνω μέρος που αντιστοιχεί στο κεφάλι (ύψος 93 χλστ., πλάτος 79 χλστ. και προσθιοπίσθιο μήκος 106 χλστ.) έχει σχηματιστεί κυρίως από τα φυσικά νερά τού πετρώματος. Το ίδιο ισχύει και για την περιοχή που σχηματίζει το εμπρός μέρος του λαιμού (ύψους 23 χλστ., πλάτους 82 χλστ. και βάθους 7 χλστ.). Αντίθετα, και όπως δείχνουν οι παρατηρήσεις στο στερεομικροσκόπιο, η περιοχή των κοιλωμάτων που αντιστοιχεί σε ζεύγος οφθαλμών (το αριστερό παρουσιάζει μήκος 31 χλστ., ύψος 25 χλστ. και βάθος 16 χλστ., ενώ το δεξί παρουσιάζει μήκος 37 χλστ., ύψος 26 χλστ. και βάθος 20 χλστ.) έχουν υποστεί χαράξεις οι οποίες προέρχονται από απότομα κοψίματα πάνω στα νερά του ψαμμίτη. Το ίδιο παρατηρείται και στην περιοχή των ρουθουνιών (διαμέτρου 15 περίπου χλστ. και βάθους 2-3 χλστ.), τα οποία βρίσκονται τοποθετημένα πάνω σε μία ογκώδη προεξέχουσα "μουσούδα".
           Oρισμένες από τις προαναφερόμενες ενσωματωμένες στον ψαμμίτη μικρές πέτρες χρησίμευσαν κατά τη λάξευση του ανάγλυφου του προσώπουκυρίως όσον αφορά τις κοιλότητες των ματιών και των ρουθουνιών. Αυτές, εμπεριέχουν μικρές πέτρες που πρέπει να προεξείχαν αρχικά 1-2 χλστ. πριν από τη λάξευση, κρίνοντας από ορισμένες χαρακιές που υπάρχουν γύρω τους καιαπό το γεγονός ότι η απώτερη εξωτερική τους επιφάνεια για 1-2 χλστ. έχει σκούρο γκρίζο χρώμα (παρόμοιο με αυτό που έχουν οι άλλες προεξέχουσες αχρησιμοποίητες μικρές πέτρες). Μετά τη λάξευση, το προεξέχον μέρος αυξήθηκε κατά άλλα 1 έως 4 χλστ., σχηματίζοντας γύρω τους ένα μικρό "χαντάκι". Στην περίπτωση των ματιών μοιάζουν με επιπρόσθετα εμφυτευμένους βολβούς. Το δεξί μάτι εμπεριέχει μία μικρή πέτρα (22 x 10 χλστ.), ενώ το αριστερό δύο μικρότερες (διαμέτρου 12 περίπου χλστ. και σε απόσταση 3-4 χλστ.)Κάθε ρουθούνι εμπεριέχει από μία μικρή πέτρα διαμέτρου περίπου 11-13 χλστ.
    Από τις μεγάλες επιφάνειες του σώματος, η πιο επεξεργασμένη εμφανίζεται να είναι η κοιλιακή χώρα – όντας πιο άγριας υφής και λιγότερο λεία. Στο κάτω τμήμα της απαντάται ένας φαλλός, ύψους 16 χλστ. και διαμέτρου 30 χλστ. Η κατασκευή του πιθανόν να οφείλεται σε μία άλλη μικρή πέτρα που υπάρχει στη βάση του άνω μέρους του (εμποδίζοντας ίσως την πάρα πέρα λάξευση). Αντίθετατα σαν χιονάνθρωπου” (ημιτελή) στρογγυλοποιημένα πόδια (το καθένα διαμέτρου περίπου 55 χλστ. και ολικού ανοίγματος 151 χλστ.) και το πίσω μέρος του σώματος δείχνουν λιγότερο επεξεργασμέναΗ μέση είναι σχετικά λεπτή και δεν ξεπερνά το μήκος της κεφαλής (106 χλστ.).
    Επιπρόσθετα μπορεί να αναφερθεί η ύπαρξη ορισμένων επιπλέον χαράξεων. Αυτές είναι αβαθείς (1-2 χλστ.), αλλά επιμήκεις (10-40 χλστ.) και βρίσκονται: α) στο άκρο αριστερό τμήμα του λαιμού, β) στην έξω πλάγια επιφάνεια του αριστερού ποδιού, καθώς και γ) στο μέσον του κοιλώματος (50 περίπου χλστ.) που υπάρχει ανάμεσα στα πόδια.
   Το πιο εντυπωσιακό πάντως χαρακτηριστικό τού αντικειμένου και που επιβεβαιώνει ακόμη περισσότερο τις προηγούμενες παρατηρήσεις, είναι η τριπλή προσπάθεια διάτρησης του σώματος αυτού του αρχέγονου πρωτόγλυπτου. Η πρώτη έγινε στην "πλάτη", στο ύψος της μέσης και πάνω από το αριστερό πόδι, αλλά μόνο από τη μία πλευρά και για ένα βάθος 10 χλστ. Η δεύτερη έγινε αμφίπλευρα, σε αντιστοιχία με τον "σβέρκο", πίσω από τα μάτια, για ένα βάθος 22 χλστ. από δεξιά και 31 χλστ. από αριστερά. Η τρίτη προσπάθεια έγινε επίσης αμφίπλευρα στο ύψος των ασχημάτιστων "ώμων(εύρους 100 περίπου χλστ.), δημιουργώντας μία διαμπερή κυλινδρική μικροσήραγγα μήκους 93 χλστ. Όλες οι οπές (οι είσοδοι) έχουν σχεδόν την ίδια διάμετρο (10-12χλστ.), οι οποίες στη συνέχεια στενεύουν λίγο, σα χωνί, για 1-2 χλστ. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι δημιουργήθηκαν από την ίδια αιτία. Πιθανόν με ένα "τρυπάνι", το οποίο πρέπει να ήταν φτιαγμένο από ένα μαλακό υλικό, αλλά αρκετά δυνατό για τη διάτρηση του ψαμμίτη. Πχ. ένα κλαδί ή ένα οστόπου χρησιμοποιήθηκε περιστροφικά ανάμεσα στις παλάμες. Αυτό το συμπέρασμα υποστηρίζεται από το γεγονός ότι δεν υπάρχουν ξυσίματα, εγκοπές ή ραγίσματα γύρω και μέσα στις οπές, που θα είχαν προκληθεί από ένα καλέμι ή σφυρί. Έτσι πρέπει να αποκλεισθεί η περίπτωση χρήσης κάποιας κρουστικής μεθόδου.
    Σχετικά με την αιτία των προσπαθειών διάτρησης του ψαμμίτη μπορούν να γίνουν ορισμένες υποθέσεις. Μία πιθανότητα είναι η διαμπερής μικροσήραγγα να διανοίχθηκε με σκοπό την με κάποιο τρόπο ανάρτηση (π.χ. σε ένα δένδρο, με λουριά από δέρμα, φυτά ή ρίζες), ίσως για τελετουργικούς σκοπούς. αυτής της πιο λευκής ακόμη τότε και μάλλον εντυπωσιακής πρωτόγλυπτης κατασκευής. Αυτή η μικροσήραγγα, είναι επίσης πιθανόν να κατασκευάστηκε για να χρησιμεύσει σαν υποδοχή κατάλληλα διαμορφωμένων κλαδιών ή οστών για την αναπαράσταση των χεριών που λείπουν. Όσον αφορά τις άλλες δύο προσπάθειες μπορούν να θεωρηθούν σαν αποτυχημένες και να εγκαταλείφθηκανεπειδή ο ψαμμίτης γύρω από την οπή του σβέρκου ήταν σχεδόν έτοιμος να σπάσει, ενώ αυτή της πλάτης βρίσκεται σε μία εντελώς παράκεντρη θέση σε σχέση με το κέντρο βάρους του αντικειμένου.
   Οι παραπάνω περιγραφές (η όρθια στάση, η ύπαρξη και η θέση του φαλλού) αφήνουν λιγότερα περιθώρια να θεωρηθεί το αρχέγονο πρωτόγλυπτο σαν μία ζωομορφική αναπαράστασηΈτσιμέσα στις πιθανές υποθέσεις πρέπει να συμπεριληφθεί και η προσπάθεια του προϊστορικού ανθρώπου για την απεικόνιση ή/και λατρεία του ίδιου του εαυτού του.
      Όπως διεθνώς συνηθίζεται, η ονομασία του προτείνεται να είναι: "Tο πρωτόγλυπτο της Μακεδονίας".
ΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΗΛΙΚΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΟΣ
    Η χρονολόγηση και η φύση του ευρήματος αποτελεί μία μεγάλη πρόκληση για την επιστήμη και αναμένεται να οδηγήσει σε μακροχρόνιες σχετικές έρευνες και επιστημονικές συζητήσεις. Η μεγαλύτερη δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι η ακριβής θέση ανεύρεσης έχει απωλεσθεί, καθόσον ολόκληρο το Νότιο Ορυχείο Καρδιάς έχει ανασκαφεί σε μία έκταση δεκάδων στρεμμάτων και για βάθος πάνω από 30 μ. κατά την εξόρυξη του λιγνίτη. Τα τελευταία χρόνια η δυσκολία χρονολόγησης αυξήθηκε ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι ο κρατήρας που είχε σχηματιστεί από την εξόρυξη μπαζώθηκε εξ ολοκλήρου με φερτά υλικά και δενδροφυτεύθηκε από τη ΔΕΗ, στα πλαίσια των προγραμμάτων αποκατάστασης του περιβάλλοντος. Με τα σημερινά δεδομένα μόνο οι έμμεσες στρωματογραφικές παρατηρήσεις, το ίδιο το εύρημα και η μαρτυρία του τεχνικού κ. Κ. Παπακωσταντίνου μπορούν να διαφωτίσουν τα σχετικά επιστημονικά προβλήματα.
    Η γενική στρωματογραφία της λεκάνης της Πτολεμαΐδας (Anastopoulos & Koukouzas,1972 and Vetoulis, 1956) παρουσιάζει την ακόλουθη διάταξη: Προς την επιφάνεια και για περίπου 20-100μ. εμφανίζεται μία ενότητα Πλειο-πλειστοκαινικών στρωμάτων άμμου και αργίλου που διακόπτονται από μάργες και κροκαλοπαγήΈπονται Πλειο-μειοκαινικά στρώματα λιγνίτη και άμμου που επικάθηνται σε Νεογενής και Τριασικούς σχηματισμούς.
   Το εύρημα βρέθηκε στη βάση (κατώτερο τμήμα) μίας μάργας, μέσα σε στρώμα άμμου του ανώτερου τμήματος της πρώτης ομάδας στρωμάτων, σε βάθος 10 μ. Η έμμεση ηλικία αυτού του στρώματος προέρχεται από τη συνδυασμένη μελέτη διαφόρων παλαιοντολογικών και παλαιολιθικών ευρημάτων, της ίδιας στρωματογραφικής ενότητας. Υπεράνω του αντικειμένου, σε διάφορα στρώματα βρέθηκαν απολιθώματα του Bos primigenius ηλικίας 100.000-200.000 ετών και ένας χειροπέλεκυς της αχελαίος περιόδου περίπου 300.000 ετών. Αδιάγνωστα τμήματα οστών ελεφάντων προερχόμενα από το ίδιο στρώμα με το πρωτόγλυπτο, χρονολογήθηκαν στις 900.000 300.000 χρόνια (Belluomini G., 1995). Μία έμμεση στήριξη αυτής της ηλικίας, προέρχεται από τη χρονολόγηση ενός σκελετού ελέφαντα 2.4-3.2 εκατ. ετών, που ανακαλύφθηκε (βλ. Poulianos A. &  Poulianos N., 1980) σε ένα στρώμα άμμου 10 περίπου μ. χαμηλότερα από την αναπαράσταση.
   Η αρχέγονη κατασκευή του ευρήματος, ιδίως σε σχέση με άλλα γνωστά προϊστορικά γλυπτά του παλαιού κόσμου, πιθανόν αντανακλά ένα προηγούμενο στάδιο εξέλιξης του σύγχρονου και του νεαντερτάλειου ανθρώπου. Αυτό πρέπει να αντιστοιχεί στο στάδιο των Αρχανθρώπων (sensu A. Poulianos, 1977 and  Poulianos N., 1993, 1995), επιβεβαιώνοντας την αρχική ηλικία των 500.000 - 800.000 ετών (βλ. Poulianos A &  Poulianos N., 1994) για την αρχέγονη αναπαράσταση της Πτολεμαΐδας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Anastopoulos C.I. & N. Koukouzas (1972) - Economic Geology on the Southern part of Ptolemais lignite basin (Macedonia-Greece). Geol. Geophys. 1b:1-189.
Belluomini G. (1995) - Amminoacid dating of elephant fossils from Aminteo lignite mine (in press).
Poulianos A. N. (1977) - Stratigraphy and age of the Petralonian Archanthropus. Anthropos, 4: 37-46. Athens.
Poulianos A. N. & N. A. Poulianos (1980) - Pliocene elephant hunters in Greece. Anthropos, 7: 108-121. Athens.
Poulianos N. A. (1984) - Ritrovamento di un elefante preistorico a Perdikkas, Nord Grecia. Tesi di laurea in Sc. Biol. Universita di Roma, “La Sapienza”, pp 110.
Poulianos N. A. (1986) - Lower Palaeolithic of Eastern Mediterranean and Balkans. Abstracts of the 11th Int. Congress of Prehist. and Arch. sc. England 1986.
Poulianos N. A. (1993) - The taxonomic problems of the “erectus” group in relation to its morphology and chronology. Abstracts of the PithecanthropusCentennial, Int. Sc. Cong. on "Human Evolution in its Ecological Context". Leiden 26 June - 1 July 1993.
Poulianos N. A. (1995) - La grotta e l'uomo di Petralona. Dottorato di ricerca. Ed. B. Chiarelli, Istituto di Antropologia di Firenze, pp. 127.
Poulianos A. N. & N. A. Poulianos (1994) - Announcement to the Greek Ministry of Culture on a probable archaic remonstrance, 21-6-1994.
Poulianos N. A. (1998) - Preliminary report on the “Protosculpture of Macedonia” (manuscript in Greek). National Library of Greece. DEPOSITED 3-6-1998.
Poulianos N. A. (1998) - Presentation of the “Protosculpture of Macedonia” to the Athens TV “ANT-1” evening news, 3-6-1998.
Vetoulis D. (1956) – On the Geology of Ptolemais basin. Annales Geologique des Pays Hellenique: 48-79.

ΠΡΟΣΘΗΚΗ:


Από τα επίσημα έγγραφα που παρατίθενται κατωτέρω, μπορεί να φανεί η απίθανη εμπλοκή που παρουσιάστηκε στο θέμα του Πρωτόγλυπτου της Μακεδονίας (όπως και στην περίπτωση του σπηλαίου Πετραλώνων κλπ). Το σημαντικότερο ερώτημα που αναφύεται είναι : Μέχρι ποιό βαθμό επιτρέπονται οι έρευνες για μας τους Έλληνες στη Χώρα μας ;


Αθήνα, 4 – 6 – 1998
ΠΡΟΣ: Το Υπουργείο Πολιτισμού, Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας- Σπηλαιολογίας.
ΚΟΙΝ:- Γραφείο κ. Υπουργού ΥΠ.ΠΟ.
Σας προσκομίζω αντίγραφο του προκαταρκτικού κειμένου που κατατέθηκε εχθές στην Εθνική Βιβλιοθήκη (συνημ. φωτοτ. απόδειξης) για “το πρωτόγλυπτο της Μακεδονίας”, το οποίο παρουσιάστηκε σε ρεπορτάζ των ειδήσεων στον Αντένα (8.30’, 3-6-1998) και όπου αναφερόταν οι ιδιότητές μου ως διδάκτορα Ανθρωπολογικών Επιστημών, Προέδρου της Ανθρωπολογικής Εταιρείας Ελλάδος και επιστημονικού συνεργάτη του ΥΠ.ΠΟ.
Επιπλέον έφερα μαζί μου σήμερα το εύρημα στην Εφορεία, όπου δόθηκε η ευκαιρία στους συναδέλφους να το εξετάσουν. Ο κ. Ε. Καμπούρογλου με παρακάλεσε να το εξετάσει στο μικροσκόπιο και αποφάνθηκε σχετικά με τις διατρήσεις που παρατηρούνται στην αναπαράσταση ότι είναι πράγματι τεχνητές.
Ελπίζω ότι αυτή τη φορά θα μπορώ να έχω απρόσκοπτα τη συμπαράστασή σας, τόσο στην περαιτέρω μελέτη του ευρήματος, όσο και στην ανάληψη επισταμένων ερευνών του όλου χώρου της λεκάνης της Εορδαίας, σε μία συνεργασία μεταξύ ΥΠΠΟ, ΔΕΗ και Ανθρωπολογικής Εταιρείας Ελλάδος



Με τιμή,


Δρ.Νίκος   Πουλιανός


Έγγραφο 2α
Έγγραφο 2β
Έγγραφο 3
ΠΗΓΗ =  http://www.aee.gr/hellenic/7protosculpture/protosculpture.html