Στο μαρμάρινο δάπεδο της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη, στο νοτιοανατολικό τμήμα του κυρίως ναού κάτω από τον μεγάλο τρούλο, βρίσκεται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και συμβολικά στοιχεία της βυζαντινής αυτοκρατορικής τελετουργίας: το Ομφάλιον (ή Ομφαλός). Ο όρος προέρχεται από το ελληνικό «ομφαλός» και σημαίνει «μικρός ομφαλός» ή «αφαλός της γης».
Το μαρμάρινο δάπεδο του ναού χρονολογείται στον 6ο αιώνα, ενώ το ίδιο το Ομφάλιον αποτελεί εντυπωσιακό δείγμα της τεχνικής opus sectile. Πρόκειται για τετράγωνο πάνελ πλευράς περίπου 5,65 μέτρων, στο κέντρο του οποίου δεσπόζει μεγάλος κυκλικός δίσκος, περιβαλλόμενος από δεκάδες μικρότερους δίσκους διαφορετικών μεγεθών και χρωμάτων (πορφυρίτης, πράσινο και ροζ γρανίτη κ.ά.).Σύμφωνα με τις πηγές, εκεί ακριβώς στέκονταν οι βυζαντινοί αυτοκράτορες κατά τη διάρκεια της στέψης τους. Ο Ρώσσος προσκυνητής Αντώνιος του Νόβγκοροντ, τον 13ο αιώνα, περιγράφει έναν κόκκινο μαρμάρινο λίθο με χρυσό θρόνο πάνω στον οποίο στέφονταν οι αυτοκράτορες. Το Ομφάλιον συμβόλιζε το κέντρο της οικουμένης και τη θεϊκή νομιμοποίηση της αυτοκρατορικής εξουσίας· εκεί συναντιόνταν η κοσμική και η πνευματική αρχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Μετά την επαναφορά της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, μεγάλο μέρος του ιστορικού μαρμάρινου δαπέδου καλύπτεται από χαλιά. Ωστόσο, η περιοχή του Ομφαλίου παραμένει συχνά ορατή ή περιφραγμένη, ανάλογα με τις εκάστοτε ρυθμίσεις για τους επισκέπτες, διατηρώντας έτσι την ορατότητα αυτού του μοναδικού μνημείου. Η ίδια παράδοση των ομφαλίων δεν περιορίστηκε στην Κωνσταντινούπολη. Αντίστοιχο ομφαλόν συναντάμε και στην Αγία Σοφία του Μυστρά, τον ναό που ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα από τον πρώτο Δεσπότη του Μορέως, Μανουήλ Καντακουζηνό, και λειτουργούσε ως εκκλησία του παλατιού. Το δάπεδο του ναού ήταν πλούσια διακοσμημένο με ομφάλια και πολύχρωμα μάρμαρα μέσα σε μαρμαροθετημένα πλαίσια με γεωμετρικά σχέδια. Σώζεται ακόμη το κεντρικό πενταομφάλιο (πέντε κυκλικοί δίσκοι σε διάταξη σταυρού/quincunx) κάτω από τον τρούλο, μαζί με αποσπάσματα των μαρμαροθετημάτων. Το στοιχείο αυτό μαρτυρεί ότι η αισθητική και η συμβολική γλώσσα της αυτοκρατορικής Κωνσταντινούπολης μεταφέρθηκε και στον Μυστρά, την τελευταία ακμάζουσα πρωτεύουσα του βυζαντινού κόσμου στην Πελοπόννησο.
Πηγή : https://x.com/Krasaki_Tsou/status/2116535891489337358



Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου