Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

Το Ομφάλιον (ή Ομφαλός), στο δάπεδο της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη / The Omphalion (or Omphalos), on the floor of Hagia Sophia in Constantinople / L'Omphalion (o Omphalos), sul pavimento di Santa Sofia a Costantinopoli

 


 Στο μαρμάρινο δάπεδο της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη, στο νοτιοανατολικό τμήμα του κυρίως ναού κάτω από τον μεγάλο τρούλο, βρίσκεται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και συμβολικά στοιχεία της βυζαντινής αυτοκρατορικής τελετουργίας: το Ομφάλιον (ή Ομφαλός). Ο όρος προέρχεται από το ελληνικό «ομφαλός» και σημαίνει «μικρός ομφαλός» ή «αφαλός της γης».

Το μαρμάρινο δάπεδο του ναού χρονολογείται στον 6ο αιώνα, ενώ το ίδιο το Ομφάλιον αποτελεί εντυπωσιακό δείγμα της τεχνικής opus sectile. Πρόκειται για τετράγωνο πάνελ πλευράς περίπου 5,65 μέτρων, στο κέντρο του οποίου δεσπόζει μεγάλος κυκλικός δίσκος, περιβαλλόμενος από δεκάδες μικρότερους δίσκους διαφορετικών μεγεθών και χρωμάτων (πορφυρίτης, πράσινο και ροζ γρανίτη κ.ά.).

Σύμφωνα με τις πηγές, εκεί ακριβώς στέκονταν οι βυζαντινοί αυτοκράτορες κατά τη διάρκεια της στέψης τους. Ο Ρώσσος προσκυνητής Αντώνιος του Νόβγκοροντ, τον 13ο αιώνα, περιγράφει έναν κόκκινο μαρμάρινο λίθο με χρυσό θρόνο πάνω στον οποίο στέφονταν οι αυτοκράτορες. Το Ομφάλιον συμβόλιζε το κέντρο της οικουμένης και τη θεϊκή νομιμοποίηση της αυτοκρατορικής εξουσίας· εκεί συναντιόνταν η κοσμική και η πνευματική αρχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Μετά την επαναφορά της
Αγίας Σοφίας σε τζαμί, μεγάλο μέρος του ιστορικού μαρμάρινου δαπέδου καλύπτεται από χαλιά. Ωστόσο, η περιοχή του Ομφαλίου παραμένει συχνά ορατή ή περιφραγμένη, ανάλογα με τις εκάστοτε ρυθμίσεις για τους επισκέπτες, διατηρώντας έτσι την ορατότητα αυτού του μοναδικού μνημείου. Η ίδια παράδοση των ομφαλίων δεν περιορίστηκε στην Κωνσταντινούπολη. Αντίστοιχο ομφαλόν συναντάμε και στην Αγία Σοφία του Μυστρά, τον ναό που ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα από τον πρώτο Δεσπότη του Μορέως, Μανουήλ Καντακουζηνό, και λειτουργούσε ως εκκλησία του παλατιού. Το δάπεδο του ναού ήταν πλούσια διακοσμημένο με ομφάλια και πολύχρωμα μάρμαρα μέσα σε μαρμαροθετημένα πλαίσια με γεωμετρικά σχέδια. Σώζεται ακόμη το κεντρικό πενταομφάλιο (πέντε κυκλικοί δίσκοι σε διάταξη σταυρού/quincunx) κάτω από τον τρούλο, μαζί με αποσπάσματα των μαρμαροθετημάτων. Το στοιχείο αυτό μαρτυρεί ότι η αισθητική και η συμβολική γλώσσα της αυτοκρατορικής Κωνσταντινούπολης μεταφέρθηκε και στον Μυστρά, την τελευταία ακμάζουσα πρωτεύουσα του βυζαντινού κόσμου στην Πελοπόννησο.

Πηγή :  https://x.com/Krasaki_Tsou/status/2116535891489337358

http://pirforosellin.blogspot.gr/   -  Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος (link). Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.
ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ
Ορισμένα αναρτώμενα από το διαδίκτυο κείμενα ή εικόνες (με σχετική σημείωση της πηγής), θεωρούμε ότι είναι δημόσια. Αν υπάρχουν δικαιώματα συγγραφέων, παρακαλούμε ενημερώστε μας για να τα αφαιρέσουμε. Επίσης σημειώνεται ότι οι απόψεις του ιστολόγιου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου. Για τα άρθρα που δημοσιεύονται εδώ, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο το ιστολόγιο.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου