Ο Γερμανικός Στρατός εναντίον της «Γραμμής Μεταξά»: Η ανατομία των γερμανικών μονάδων εισβολής στην Ελλάδα /

 

Συγγραφέας: Στέφανος Σκαρμίντζος, M.A. Military History

Ο Ελληνικός Στρατός που πολέμησε τον Απρίλιο του 1941 εναντίον των Γερμανών έχει διερευνηθεί αρκετά αλλά οι αντίπαλοι του είναι σχετικά άγνωστοι. Παρά τα άφθονα μέσα που διέθεταν οι γερμανικές μονάδες αντιμετώπισαν σοβαρές δυσκολίες στις επιχειρήσεις ενάντια στην «Γραμμή Μεταξά». Η συντριπτική υλική τους υπεροχή ωστόσο, τούς επέτρεψε τελικά να επικρατήσουν.

Οι Γερμανοί στα σύνορά μας

Η πικρή εμπειρία του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου δίδαξε στους Γερμανούς να αναδιοργανώσουν τις ένοπλες δυνάμεις τους πάνω σε εντελώς νέες βάσεις και να αναπτύξουν καινούργια δόγματα και τακτικές πολέμου. Στο τέλη του 1940 όλα αυτά φαίνονταν να δικαιώνουν τους Γερμανούς και τους Ιταλούς συμμάχους τους ώσπου ο Μουσολίνι έριξε τον απροετοίμαστο ιταλικό στρατό σε μια οδυνηρή περιπέτεια ενάντια στην Βρεττανία και την Ελλάδα και έθεσε το κύρος του Αξονα σε κίνδυνο.

Γερμανός στρατιώτης σκοπός στο στρατηγείο της ΧΙΙ στρατιάς στη Σόφια.
 

Ο εφιάλτης ενός νέου βαλκανικού μετώπου, όπως στον Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ώθησε τον Χίτλερ να διατάξει την έναρξη της επιχείρησης «Marita» για την κατάληψη της Ελλάδας με αντικειμενικό σκοπό την εξάλειψη της πιθανότητας δημιουργίας «Bαλκανικού Mετώπου» από τους Βρεττανούς. Η προσδοκώμενη προσχώρηση όμως της Γιουγκοσλαβίας στον Άξονα απετράπη την τελευταία στιγμή με στρατιωτικό πραξικόπημα υποστηριζόμενο από τους Βρεττανούς και επομένως ο Χίτλερ αποφάσισε να καταλάβει και αυτή την χώρα. Την αποστολή ανέλαβε η XII Στρατιά διοικούμενη από τον στρατάρχη Λίστ και το VIΙΙ Αεροπορικό Σώμα διοικούμενο από τον αντιπτέραρχο Βόλφραμ φον Ριχτχόφεν, ξάδελφο του διάσημου άσσου του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Οδεύοντας προς τα Βαλκάνια. Γερμανοί στρατιώτες φωτογραφίζονται έξω από τρένο που τους μεταφέρει στη Βουλγαρία (ιδιωτική συλλογή).

Οι Γερμανοί διέβησαν τον Δούναβη και οι φωτογραφίες της εποχής τούς δείχνουν να γίνονται ευμενώς δεκτοί από τους Ρουμάνους και τους Βουλγάρους πολίτες. Το σύνολο των δυνάμεων της XII στρατιάς στράφηκε κατά της Γιουγκοσλαβίας ενώ για την εκπόρθηση της «Γραμμής Μεταξά» διετέθησαν τοXVIII Ορεινό Σώμα (ΟΣ) υπό τον αντιστράτηγο Φραντς φον Μποέμε και το XXX Σώμα υπό τον αντιστράτηγο Οττο Χάρτμανν.

Η επιχείρηση υπήρξε μια πραγματική πρόκληση για την XII στρατιά Τα γερμανικά στρατεύματα χρειάστηκε να διανύσουν 650 χιλιόμετρα  πάνω σε ένα δίκτυο από καρόδρομους και γιδόστρατα για να φτάσουν στα προβλεπόμενα σημεία εκκίνησης. Οι πορείες ήταν σύντονες κάτω από άθλιες καιρικές συνθήκες και οι άντρες στρατωνίζονταν σε σκηνές. Οι πληροφορίες έλεγαν ότι το ελληνικό οδικό δίκτυο ήταν κατώτερο του βουλγαρικού. Πάντως στις 5 Απριλίου 1941, οι Γερμανοί βρίσκονταν στις προβλεπόμενες θέσεις εκκίνησης. Οι στρατιώτες κοίταζαν τα χιόνια που δεν είχαν ακόμα λιώσει και αναρωτιόνταν που πήγε η «ηλιόλουστη Ελλάδα». Οι κινήσεις τόσων δυνάμεων δεν ήταν δυνατό ωστόσο να κρατηθούν κρυφές από τους Έλληνες και ο Λίστ γνώριζε ότι δεν μπορούσε να επιτεθεί αιφνιδιαστικά.

Συρματοπλέγματα στην «Γραμμή Μεταξά» όπως  από την πλευρά των επιτιθέμενων Γερμανών (γερμανικά ομοσπονδιακά αρχεία)
 

Για να καλυφθούν οι εφοδιαστικές ανάγκες, η XII Στρατιά δημιούργησε κινητούς σταθμούς ανεφοδιασμού σε μικρή απόσταση από τα ελληνικά σύνορα^. Τα ζωτικά εφόδια ήταν φορτωμένα σε φορτηγά που ήταν ήδη οργανωμένα σε φάλαγγες με αποστολή να προωθηθούν μόλις διατάσσονταν. Ήταν ευχής έργο για τους Γερμανούς που η ελληνική και η βρετανική αεροπορία δεν είχαν δυνατότητα αντίδρασης και το βεληνεκές του ελληνικού πυροβολικού ήταν ανεπαρκές. Οι συνοριακές αυτές αποθήκες είχαν αποθέματα δέκα ημερών και από 3 έως 5 μονάδες καυσίμων (μία μονάδα καυσίμων προβλέπεται να καταναλωθεί σε 100 χιλιόμετρα κίνησης).

Γερμανικός Σταθμός Ανεφοδιασμού. Γερμανοί στρατιώτες συγκεντρώνουν εφόδια στη Βουλγαρία.

Λόγω του μήκους και της κατάστασης των βαλκανικών δρόμων επεβλήθη αυστηρή οικονομία στην κατανάλωση εφοδίων. Στις 3 Απριλίου, ο υπεύθυνος ανεφοδιασμού της ΧΙΙ Στρατιάς διεκήρυξε ότι: «κάθε βλήμα είναι πολύτιμο» και διέταξε τις μονάδες να επιστρέφουν τα αχρησιμοποίητα πυρομαχικά στο πλησιέστερο σημείο ανεφοδιασμού. Εκτός από τα τρόφιμα που κουβαλούσαν τα μαγειρεία εκστρατείας, οι μονάδες πεζικού διετάχθησαν να φέρουν τρόφιμα τεσσάρων ημερών και κονσέρβες για μια επιπλέον ημέρα, ενώ στις μηχανοκίνητες μονάδες δόθηκαν τριών επιπλέον ημερών τρόφιμα εκτός των προαναφερομένων. Οι προφυλάξεις αυτές δεν ήταν καθόλου υπερβολικές καθώς κατά την διάρκεια της εκστρατείας πολλές προωθημένες μονάδες έφτασαν να συντηρούνται από κυριευμένα καύσιμα και λαφυραγωγημένο φαγητό!

Η Γερμανική διάταξη και οι επιχειρήσεις κατά της «Γραμμής Μεταξά»

Α. Θράκη

Στον τομέα της Θράκης, οι Γερμανοί πίστευαν ότι η τοπογραφία της περιοχής τούς ευνοούσε. Μεγάλο τμήμα του όρους Ροδόπη ήταν στο βουλγαρικό έδαφος και γι’ αυτό είχαν το πλεονέκτημα του υψομέτρου. Έτσι τοποθέτησαν στην περιοχή Πασμακλή την 164^η μεραρχία πεζικού (ΜΠ) με κύριο αντικειμενικό σκοπό την κατάληψη της Ξάνθης και την 50^η μεραρχία πεζικού (ΜΠ) στην περιοχή Κριτζαλή με σκοπό την κατάληψη της Κομοτηνής. Σε σχέση με άλλες αντίστοιχες γερμανικές μεραρχίες, οι δύο αυτές μονάδες ήταν μηχανοποιημένες. Διέθεταν δηλαδή περισσότερα αυτοκίνητα, κυρίως φορτηγά ενώ σε άλλες γερμανικές μεραρχίες πεζικού το πυροβολικό και ο εφοδιασμός ήταν ιππήλατα. Απέναντί τους είχαν την ελληνική ταξιαρχία Εβρου διοικούμενη από τον υποστράτηγο Ιωάννη Ζήση που περιλάμβανε τις φρουρές των οχυρών Νυμφαία και Εχίνος και τμήματα προκάλυψης.

Γερμανική μονάδα διαβιβάσεων. Οι γερμανικές διαβιβάσεις ήταν άψογες σε όλη τη διάρκεια της εκστρατείας στα Βαλκάνια (battlefrequency.com)

Η 164^η ΜΠ ήταν στρατολογημένη στην Σαξονία και διοικούταν από τον υποστράτηγο Γιόζεφ Φόλτμανν. Οι άντρες αυτοί θεωρούντο καλοί πολεμιστές και έφεραν την πολεμική παράδοση των μαχητών που υπηρέτησαν πιστά τους Αψβούργους και τον Ναπολέοντα. Οι Σάξονες ξεκίνησαν από το Σμόλγιαν της Βουλγαρίας και ανέτρεψαν τα ελληνικά τμήματα προκαλύψης. Η πορεία τους όμως ανακόπηκε από το οχυρό Εχίνος που κάλυπτε τις κύριες οδικές προσβάσεις. Αν και οι μονάδες αναγνώρισης της μεραρχίας παρέκαμψαν το οχυρό και κατέλαβαν την Ξάνθη, οι Γερμανοί έπρεπε να εξουδετερώσουν το φρούριο για να λύσουν το οξύ εφοδιαστικό τους πρόβλημα γιατί όλοι οι δρόμοι βάλλονταν από τους Έλληνες. Αδιαφορώντας για τις απώλειες οι πεζικάριοι του Φόλτμανν κατάφεραν να περικυκλώσουν τον Εχίνο. Κατόπιν  προώθησαν τα  αντιαρματικά και αντιαεροπορικά πυροβόλα τους και άρχισαν ευθείες βολές κατά των φατνωμάτων. Αν και οι πυροβολητές υπέστησαν απώλειες από το ελληνικό πυρ, σταδιακά κατάφεραν να εξουδετερώσουν τα βαρέα όπλα του οχυρού. Παρ’ όλα αυτά οι πεζικάριοι δεν μπόρεσαν να εισέλθουν στις στοές εξαιτίας της πεισματικής αντίστασης της φρουράς του οχυρού. Κατάφεραν μονάχα να εξουδετερώσουν το αυτόνομο έργο Συγκρότημα «Μ» αλλά τα υπόλοιπα έργα παρέμεναν ενεργά. Τα καπνογόνα και οι εκρήξεις όμως είχαν «τυφλώσει» τις άλλες εστίες αντίστασης και οι Έλληνες έπληξαν κατά λάθος τους Γερμανούς τραυματιοφορείς καθώς περισυνέλεγαν τους τραυματίες. γιατί τους θεώρησαν μάχιμα τμήματα.

Τελικά το γερμανικό μηχανικό ανατίναξε ή έκαψε με φλογοβόλα κάθε θέση αντίστασης στην επιφάνεια του οχυρού και στη συνέχεια δημιούργησε ασφυκτική κατάσταση με καπνογόνα στα υπόγεια. Η φρουρά διέφυγε την νύχτα στο χωριό Κένταυρος αλλά τελικά εξαναγκάστηκε σε παράδοση καθώς δεν μπορούσε να διασπάσει τον γερμανικό κλοιό. Ο Φόλτμανν αφού πρώτα ηρέμησε τον αρχίατρο του που ζητούσε αντίποινα για τους νεκρούς τραυματιοφορείς, είπε στον φρούραρχο, ταγματάρχη Χρήστο Δρακούση: «Είστε γενναίος στρατός και άξιος καλύτερης τύχης».

Η 164^η ΜΠ, μετά από αυτό, ανέτρεψε την ταξιαρχία Νέστου (Συνταγματάρχης Aναστάσιος Καλής) και κατέλαβε την Καβάλα, όπου αφού επίταξε πλοιάρια, κατέλαβε και την Θάσο. Η ορμητικότητα των Γερμανών ήταν μεγάλη και αφού επέταξαν και άλλα μεγαλύτερα πλοία κατέλαβαν στην συνέχεια την Λέσβο και την Λήμνο αιχμαλωτίζοντας όσους Έλληνες στρατιώτες είχαν διαφύγει από τη Θράκη. Η 164^η ΜΠ κατόπιν μετατράπηκε σε φρουριακή μεραρχία Κρήτης και μετά στάλθηκε στην Αφρική σαν ελαφρά μεραρχία πεζικού.

Έλληνες αιχμάλωτοι επιτηρούμενοι από την γερμανική στρατονομία μετά την εκκένωση των φρουρίων της «Γραμμής Μεταξά» (Γερμανικά ομοσπονδιακά αρχεία)

Η 50^η ΜΠ ήταν στρατολογημένη στο Κύστριν της Πρωσίας και διοικούνταν από τον υποστράτηγο Καρλ Αντόλφ Χόλλιντ. Ήταν γνωστή σαν «βέλος και τόξο» (Pfiel und Bogen) λόγω του εμβλήματος της. Οι σκληροτράχηλοι Πρώσοι που την αποτελούσαν είχαν φήμη πιστών και αποτελεσματικών στρατιωτών ενώ οι παραδόσεις των μονάδων τους ανάγονταν στην εποχή του Μεγάλου Φρειδερίκου της Πρωσσίας. Για την επίθεση κατά της Ελλάδος η μεραρχία είχε ενισχυθεί επιπλέον με 18 πυροβόλα εφόδου από την 190^η μοίρα αυτοκινούμενου πυροβολικού που αποδείχτηκαν πολύτιμα κατά των ελληνικών οχυρώσεων.

Στις 6 Απριλίου 1941, αφού ανέτρεψε τα ελληνικά τμήματα προκάλυψης, η μεραρχία επετέθη κατά του οχυρού Νυμφαία. Η προέλαση των Γερμανών καθυστέρησε λόγω των καταστροφών στις οποίες προέβη το ελληνικό μηχανικό αλλά οι ανιχνευτές του Χόλλιντ έλαβαν επαφή με την αμυντική γραμμή της Νυμφαίας και ίσως ανακάλυψαν τις θέσεις κάποιων έργων γιατί όταν οι Γερμανοί προώθησαν τα αντιαρματικά και αντιαεροπορικά πυροβόλα τους, τα πυρά τους ήταν εξαιρετικά δραστικά, ειδικά της Α/Α πυροβολαρχίας των 88 mm που κατέστρεψε το παρατηρητήριο του Έλληνα διοικητή.

Γερμανικό πυροβόλο εφόδου των 75 mm. (StuG III) της 2ης ΜΠα  στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης (γερμανικά ομοσπονδιακά αρχεία)

Ο Χόλλιντ προώθησε το πυροβολικό του στα εξακόσια μέτρα από το οχυρό αλλά το πεζικό του αποκρούστηκε από τους Έλληνες που αμύνονταν πεισματικά, ενώ οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί δεν είχαν αποτέλεσμα. Οι ξεροκέφαλοι Πρώσσοι όμως δοκίμασαν νυχτερινή επίθεση που και αυτή αποκρούστηκε από την φρουρά της Νυμφαίας. Οι Γερμανοί ωστόσο έταξαν τα πυροβόλα τους σε καλύτερες θέσεις και την επόμενη μέρα προκάλεσαν κι άλλες ζημιές στο οχυρό, ενώ τα βομβαρδιστικά κάθετης εφόρμησης τελικά κατέστρεψαν τις ελληνικές θέσεις βαρέων όπλων. Οι σκαπανείς εφόδου καλυπτόμενοι από επιταγμένα κοπάδια για να δυσκολεύουν τα ελληνικά πυρά πλησίασαν τα έργα αμύνης και άρχισαν να τα εξουδετερώνουν με φλογοβόλα και εκρηκτικά. Στις 7 Απριλίου τα μεσάνυχτα η φρουρά παραδόθηκε και οι Γερμανοί που είχαν δυσκολία εφοδιασμού άρχισαν να καταβροχθίζουν ό,τι τρόφιμο εύρισκαν. Την ίδια περίοδο, άλλες μονάδες της 50^ης ΜΠ επιτέθηκαν στην ελληνική ταξιαρχία Έβρου και την εξανάγκασαν να καταφύγει στην Τουρκία, όπου αφοπλίστηκε.

Στις 8 Απριλίου, επισκέφθηκε την περιοχή ο σωματάρχης Οττ. Παρά τα τυπικά συγχαρητήρια ο άτεγκτος Πρώσος, σε αντίθεση με τους ομολόγους του, μεταχειρίστηκε σκληρά τη φρουρά βάζοντας τους Έλληνες στρατιώτες σε βαριές αγγαρείες χωρίς να τούς παράσχει τροφή επειδή πίστευε ότι ο φρούραρχος έλεγε ψέματα για τον βαθμό του. Ο φρούραρχος Αναγνωστός σημειώνει ότι σε αντίθεση με τον τομέα της Μακεδονίας, εδώ η συμπεριφορά των Βουλγάρων έναντι των αιχμαλώτων Ελλήνων ήταν καλύτερη. Κατόπιν, η 50^η μεραρχία κατέλαβε την Kομοτηνή και στη συνέχεια την Αλεξανδρούπολη, όπου αφού επίταξε κατάλληλα πλοιάρια κυρίευσε και τη Σαμοθράκη.

Η μεραρχία αφού εκτέλεσε για λίγο καθήκοντα φρουράς στα ελληνοτουρκικά σύνορα, μετέβη στη Βεσσαραβία για να λάβει μέρος στην επίθεση κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Οι γερμανικές απώλειες στην Θράκη έχουν υπολογιστεί σε τριακόσιους νεκρούς και χίλιους πεντακόσιους τραυματίες αλλά νεώτερες έρευνες τις αναθεωρούν προς τα κάτω. Στην Μακεδονία τα πράγματα εξελίχθηκαν ακόμα πιο δύσκολα για τους Γερμανούς.

Β. Μακεδονία

Οι Γερμανοί είχαν αντιληφθεί ότι η προσπάθεια τους θα ήταν πιο δύσκολη στον τομέα της Μακεδονίας. Γνώριζαν ότι η οδική και σιδηροδρομική αρτηρία προς τις Σέρρες ήταν οχυρωμένη στη στενωπό του Ρούπελ από την εποχή του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το όρος Κερκίνη (Μπέλες) όμως δυσκόλευε τη διείσδυση καθώς εδώ οι Έλληνες είχαν το πλεονέκτημα του ύψους αλλά και σχεδόν «αόρατων» θέσεων άμυνας. Η εναέρια παρατήρηση από την γερμανική αεροπορία δεν απέδιδε χάρη στην καλή παραλλαγή και απόκρυψη των ελληνικών αμυντικών θέσεων. Τα μόνα «εκτεθειμένα» οχυρά των Ελλήνων ήταν τα Ιστίμπεη και Κελκαγιά λόγω της εγγύτητας τους με την συνοριακή γραμμή. Οι Γερμανοί προσπάθησαν να κάνουν αναγνώριση φορώντας βουλγάρικες στολές και παραβιάζοντας την οροθετική γραμμή αλλά οι Έλληνες στρατιώτες τους απέτρεπαν.

Ελαστικές γερμανικές λέμβοι στη Βουλγαρία. Αυτές πιθανόν είναι οι λέμβοι που έδρασαν στο Στρυμόνα (γερμανικά ομοσπονδιακά αρχεία).

Το XVIII Ορεινό Σώμα Στρατού ανέθεσε τον τομέα από την λίμνη Δοϊράνη μέχρι το Ρουπέσκο στην 6^η ορεινή μεραρχία (ΟΜ) υπό τον υποστράτηγο Φέρντιναντ Σέρνερ. Η μεραρχία ήταν επιχειρησιακά έτοιμη πριν τις άλλες νέες μεραρχίες και αποτελούταν από Αυστριακούς και σκληροτράχηλους Σουδήτες από τα γερμανόφωνα χωριά της Τσεχίας. Για την επικείμενη επιχείριση είχε επίσης διατεθεί στο σχηματισμό μια ίλη  πυροβόλων εφόδου από την 191^η μοίρα αυτοκινούμενων πυροβόλων. Απέναντί του ο Σέρνερ είχε την XVIII ελληνική μεραρχία (υποστράτηγος Λεωνίδας Στεργιόπουλος) και στην εξέλιξη των επιχειρήσεων αντιμετώπισε και στοιχεία της XIX ελληνικής μεραρχίας (υποστράτηγος Νικόλαος Λιούμπας).  

Στις 6 Απριλίου, η μεραρχία ξεκίνησε από το Μελένοικο με κατεύθυνση προς Νότο. Οι άντρες της χάρη στην υπεροχή πυρός τους αποδεκάτισαν τα ελληνικά τμήματα προκάλυψης στο δυτικό Μπέλες εκτός των οχυρωμένων πολυβολείων και του οχυρού Ποποτλίβιτσα. Παρ’ όλα αυτά, στην Ομορφοπλαγιά του Μπέλες μια ολόκληρη γερμανική μονάδα καθηλώθηκε από το ελληνικό πολυβολείο Π8 και υπέστη βαριές απώλειες πιθανώς από σφάλματα του διοικητή της. Όταν οι Έλληνες παραδόθηκαν, αφού εξήντλησαν τα πυρομαχικά τους, αναφέρθηκε ότι ο Γερμανός επικεφαλής συνεχάρη το πλήρωμα του πολυβολείου αλλά εξετέλεσε τον διοικητή του λοχία Δημήτριο Ίτσιο.  Σύμφωνα όμως με νεώτερες πληροφορίες ο λοχίας Ίτσιος σκοτώθηκε πολεμώντας και δεν εκτελέστηκε. Το βράδυ ο Σέρνερ ανασυγκρότησε τα τμήματά του και ετοιμάστηκε για μια ελληνική αντεπίθεση που δεν έγινε όμως ποτέ λόγω έλλειψης μέσων από ελληνικής πλευράς.

Οι απεγνωσμένοι Έλληνες συγκρατούσαν με δυσκολία τους Γερμανούς, η γιουγκοσλαβική κατάρρευση ωστόσο είχε καταδικάσει τον αγώνα τους. Η 6^η ΟΜ κατάφερε να λάβει επαφή με την ελληνική αμυντική γραμμή των Κρουσίων και να την ανατρέψει στις 7 Απριλίου, ενώ την επόμενη αποκατέστησε επαφή με την 2^α μεραρχία πάντσερ (ΜΠα). Ο δρόμος προς την Θεσσαλονίκη  ήταν πλέον ανοιχτός. Η πόλη παραδόθηκε χωρίς αντίσταση και οι δυο μεραρχίες επιδόθηκαν στη διάσπαση της βρεττανικής γραμμής στον Αλιάκμονα και κατόπιν στα Τέμπη. Οι ορεινοί κυνηγοί ύψωσαν την γερμανική σημαία στον Ολυμπο και στη συνέχεια η 6^η ΟΜ αφού διέβη τα στενά του Σαρανταπόρου μαζί με τη 2^α ΜΠα έδιωξε τα βρεττανικά τμήματα από την Οίτη και έφτασε μαζί με τα τεθωρακισμένα στην Αθήνα. Στρατιώτες του σχηματισμού ύψωσαν την γερμανική σημαία στην Ακρόπολη και η μεραρχία έμεινε φρουρά στην Αττική μέχρι την μετάβασή της στο ανατολικό μέτωπο τον Σεπτέμβριο του 1941.

Τον τομέα από το Ρουπέσκο μέχρι Άγκιστρο ανέλαβε η 5^η OM υπό τον υποστράτηγο Γιούλιους Ρίνγκελ που είχε τη φήμη «φανταροπατέρα» και οι άντρες του τον αποκαλούσαν «Πάπα-Ρίνγκελ». Η μεραρχία αποτελείτο από πεισματάρηδες Αυστριακούς και Βαυαρούς χωρικούς. Οι ορεινοί κυνηγοί μετέφεραν τα εφόδια από το Μελένοικο στις θέσεις εκκίνησης στις πλάτες τους και οι πεζικάριοι τους αποκάλεσαν «αίγαγρους»-παρατσούκλι που τους έκανε ιδιαίτερα υπερήφανους. Απέναντι τους είχαν την XIV ελληνική μεραρχία (υποστράτηγος Κωνσταντίνος Παπακωνσταντίνου) αλλά στα δεξί άκρο της διάταξης τους αντιμετώπισαν και στοιχεία από την XVIII μεραρχία.

Ο υπολοχαγός Έλσνιτς και οι άντρες του υψώνουν την γερμανική σημαία στην Ακρόπολη (περιοδικό «DER LANDSER»)

Τα οχυρά Ιστίμπεη και Κελκαγιά ήταν κοντά στα σύνορα και οι Γερμανοί παρατηρητές είχαν κάνει καλή δουλειά. Από την πρώτη μέρα η συνδυασμένη δράση της αεροπορίας και του βαρέως πυροβολικού προκάλεσε ζημιές και απώλειες στα δύο οχυρά. Ο Ρίνγκελ εξαπέλυσε παραπλανητικές επιθέσεις στο μέτωπό του και συγκέντρωσε τις προσπάθειες του στην Κελκαγιά και το Ιστίμπεη. Οι άντρες του έκαναν επίθεση  με χρήση καπνογόνων για κάλυψη και κατάφεραν να επικαθήσουν στα δύο οχυρά και κατόπιν να αποκρούσουν τις απελπισμένες ελληνικές αντεπιθέσεις με την βοήθεια της Luftwaffe. Αν και υπέστησαν βαριές απώλειες από το ελληνικό πυροβολικό, διατήρησαν τις θέσεις τους παρά το χιονόνερο και την πεισματώδη ελληνική αντίσταση. Τα εκτός των οχυρών ελληνικά τμήματα ωστόσο συμπτύχθηκαν και οι φρουρές απομονώθηκαν. Οι ορεινοί κυνηγοί διανυκτέρευσαν επί της επιφάνειας των οχυρών κάτω από δριμύ χιονόνερο και με τον φόβο των ελληνικών αντεπιθέσεων.

Στις 7 Απριλίου, ο Ρίνγκελ ενίσχυσε τα τμήματά του με αντιαρματικά πυροβόλα και σκαπανείς εφόδου. Αδιαφορώντας για τις απώλειες, οι Γερμανοί εξουδετέρωσαν τα έργα επιφανείας αλλά οι αρχικές έφοδοι στις στοές των οχυρών αποκρούστηκαν. Οι σκαπανείς ανατίναξαν τους θόλους των ελληνικών παρατηρητηρίων και αφού έριξαν βενζίνη έβαλαν φωτιά που έκαψε το οξυγόνο των στοών. Μετά συνέχισαν την προσπάθεια με δυναμίτη και την απόφραξη των φατνωμάτων με πέτρες και λάσπη. Η αποπνικτική ατμόσφαιρα, η καταστροφή των μέσων αντίστασης και η απόσυρση του ελληνικού πυροβολικού ανάγκασαν τις φρουρές του Κελκαγιά και του Ιστίμπεη να παραδοθούν. Σύμφωνα με του βετεράνους των οχυρών, οι Γερμανοί δεν χρησιμοποίησαν αέρια όπως πιστευόταν αρχικά.

Ο Ρίνγκελ έγραψε στην αναφορά του: «Για τέτοιους πεισματάρηδες Έλληνες τέτοιοι πεισματάρηδες Γερμανοί ταίριαζαν». Οι ορεινοί κυνηγοί απέδωσαν τιμές στους στρατιώτες μας αλλά οι Βούλγαροι κακομεταχειρίστηκαν τους αιχμαλώτους όσο τους κράτησαν. Η 5^η ΟΜ θα συνέχιζε αργότερα τη δράση της στην Κρήτη, όπου ο Ρίνγκελ κατηγορήθηκε βάσιμα ότι συνέπραξε σε υποθέσεις αρχαιοκαπηλίας κι άλλες λεηλασίες καλλιτεχνικών θησαυρών για το διάστημα που υπήρξε φρούραρχος Κρήτης.

Από το Ρούπελ μέχρι το Νευροκόπι, την αποστολή διάρρηξης της ελληνικής αμυντικής τοποθεσίας ανέλαβε η 72^α μεραρχία πεζικού (ΜΠ) υπό τον υποστράτηγο Φράντς Μάττενκλοττ. Η μονάδα σχηματίστηκε από τα τμήματα που κάλυπταν τα σύνορα της Γερμανίας με το Λουξεμβούργο. Οι άντρες της στρατολογούνταν στο Παλατινάτο και θεωρούνταν αξιόπιστο ανθρώπινο δυναμικό. Η μεραρχία είχε επίσης ενισχυθεί από το 125^ο σύνταγμα εφόδου, η δράση του οποίου εξετάζεται ξεχωριστά. Αν και η 72^α ΜΠ ενισχύθηκε με αυτοκινούμενα πυροβόλα εφόδου  από τις 190^η και 191^η μοίρες πυροβόλων εφόδου δεν ήταν πλήρως μηχανοποιημένη, όπως οι μεραρχίες που επετέθησαν στη Θράκη. Απέναντί της είχε την VII ελληνική μεραρχία (υποστράτηγος Χρήστος Ζωιόπουλος) αλλά στο δεξί της άκρο στοιχεία της XIV μεραρχίας.

Στις 6 Απριλίου, η 72^α ΜΠ επετέθη κατά των Ελλήνων σε ένα εκτεταμένο μέτωπο. Όλες οι προσπάθειες των Γερμανών απέτυχαν και οι επιτιθέμενοι είχαν μεγάλες απώλειες. Το βράδυ της 7^ης Απριλίου η κατάσταση ήταν άσχημη για τον Μάττενκλοττ. Το τάγμα αναγνώρισης της 72^ας ΜΠ είχε καταστραφεί μπροστά στο Λίσσε. Το πεζικό της είχε επικαθήσει στο οχυρό Περιθώρι αλλά ο λόχος σκαπανέων εφόδου που μπήκε μέσα στις στοές εξοντώθηκε και οι επιζώντες αιχμαλωτίστηκαν. Κατόπιν οι Έλληνες αντεπιτέθηκαν και έδιωξαν τους πεζικάριους. Οι προσπάθειες των Γερμανών μπροστά στο οχυρό Μαλιάγκα απέτυχαν επίσης.

Στις 8 Απριλίου, οι Γερμανοί με υποστήριξη των αυτοκινούμενων πυροβόλων επιτέθηκαν ξανά στο οχυρό Περιθώρι αλλά αποκρούστηκαν. Απέτυχαν επίσης και όλες οι προσπάθειές τους και κατά των άλλων οχυρών του τομέως. Τελικά τα οχυρά παραδόθηκαν στις 10 Απριλίου λόγω της κατάληψης της Θεσσαλονίκης. Ο Μάττενκλοττ πίστευε αρχικά ότι τα οχυρά συγκοινωνούσαν μεταξύ τους και ότι οι υπερασπιστές τους ήταν πιο πολυάριθμοι, κάτι που όμως δεν συνέβαινε. Σήμερα ξέρουμε ότι η μεραρχία του ήταν ανεπαρκής για το έργο που της ανετέθη, λόγω εσφαλμένων εκτιμήσεων της ΧΙΙ Στρατιάς, που επίσης έλαβε ανακριβείς πληροφορίες από την Ανωτάτη Διοίκηση της Wehrmacht (ΟΚW). Ευθύνη φέρει και ο Ματτενκλοττ για την άρνησή του να καλεί την αεροπορία και τον αδέξιο χειρισμό του ανιχνευτών κι του πυροβολικού του.

Γερμανικό σκίτσο από το έντυπο «DER LANDSER». Γερμανός ορεινός κυνηγός εξουδετερώνει Ελληνικό πολυβολείο με δέσμη χειροβομβίδων.
 

Η 2^α μεραρχία πάντσερ (ΜΠα) υπό τον υποστράτηγο Ρούντολφ Φαϊελ δεν επετέθη κατά της «Γραμμής Μεταξά». Μπήκε στο γιουγκοσλαβικό έδαφος μέσα από τη νοτιοδυτική Βουλγαρία και αφού έλιωσε ό,τι γιουγκοσλαβικές μονάδες βρήκε στο δρόμο της, στράφηκε νότια και κατάφερε να λάβει επαφή με την 6^η ορεινή μεραρχία. Με την αρωγή της γερμανικής αεροπορίας, οι δυο σχηματισμοί διέλυσαν την XIX ελληνική μεραρχία και κατέλαβαν τη Θεσσαλονίκη στις 9 Απριλίου επιφέροντας με τον τρόπο αυτόν την πτώση της ελληνικής οχυρωμένης αμυντικής τοποθεσίας και εξανάγκασαν τις ελληνικές δυνάμεις της Ανατολικής Μακεδονίας σε παράδοση.

Επίλογος -Συμπεράσματα

Η γερμανική επίθεση κατά της Ελλάδος προετοιμάστηκε και εκτελέστηκε με τη γνωστή τευτονική μεθοδικότητα αλλά δεν εξελίχθηκε σε στρατιωτικό περίπατο λόγω της ηρωικής ελληνικής αντίστασης. Ο ίδιος ο Γκαίμπελς, έγραψε στο ημερολόγιό του, δύο ημέρες μετά την γερμανική επίθεση: «Προχωρούμε αργά στην Ελλάδα… Οι Έλληνες είναι γενναίοι μαχητές… Τα καταληφθέντα χαρακώματα είναι γεμάτα πτώματα… Και αυτός ο Φύρερ θαυμάζει ιδιαιτέρως το θάρρος των Ελλήνων. Ίσως υπάρχει ακόμη ένα ίχνος της παλαιάς ελληνικής καταγωγής σ’ αυτούς». Αυτό φαίνεται και στο ανακοινωθέν που  εξέδωσε στις 11 Ιουνίου 1941 το στρατηγείο του Χίτλερ: «Εκλεκτά Ελληνικά στρατεύματα υπεράσπισαν με εξαιρετικό ηρωισμό τα οχυρά της “Γραμμής Μεταξά”. Προκλήθηκαν έτσι συγκρούσεις εκ’ του συστάδην, τόσο πεισματικές και έντονες, όσον δεν είχαν λάβει χώρα μέχρι τότε σε κανένα άλλο πολεμικό θέατρο».

Οι γερμανικές επιτυχίες στη Θράκη δεν είχαν πραγματικό αποτέλεσμα στην αμυντική δυνατότητα των Ελλήνων, ενώ η εκπόρθηση του Κελκαγιά και του Ιστίμπεη από την 5^ης ΟΜ δεν απέδωσε τα αναμενόμενα λόγω της εξάντλησης αυτού του σχηματισμού. Αντίθετα, καθοριστική ήταν η δράστη των αρμάτων της 2^ης ΜΠα μαζί με την  6^η ΟΜ που απέφερε την κατάληψη της Θεσσαλονίκης και την επακόλουθη πτώση της ελληνικής άμυνας στην Μακεδονία. Οι Γερμανοί αναγνώρισαν και επίσημα την γενναιότητα των φρουρών των οχυρών και ο στρατάρχης Λίστ στην ημερησία διαταγή του της 10 Απριλίου 1941 αναφέρει: «Οι Έλληνες υπερασπίστηκαν τη πατρίδα τους γενναίως… οι Γερμανοί στρατιώτες να αντικρίζουν και να μεταχειριστούν τους Έλληνες στρατιώτες όπως αξίζει σε γενναίους άνδρες».

Μετά την  κατάληψη της Ελλάδας, οι Γερμανοί σύστησαν επιτροπή υπό τον αργότερα υποστράτηγο Σράιμπερ που διατάχθηκε να μελετήσει την κατασκευή των ελληνικών οχυρών. Μετά από δίμηνη επιθεώρηση της «Γραμμής Μεταξά», ο Γερμανός στρατηγός αναφέρει ότι «ότι πολλά έργα είχαν δεχθεί πληθώρα από βόμβες αεροπλάνων και οβίδες πυροβολικού, με μόνο αποτέλεσμα κάποιες αποφλοιώσεις και ελαφρές ρωγμές, οι οποίες δεν επηρέασαν την εκτέλεση της αποστολής των […]. Τα έργα παρείχαν σωστή θέση, άριστη κάλυψη και προσαρμογή πυρών από το έδαφος και η ελληνική οχύρωση ήταν η πλέον κατάλληλη για ορεινά εδάφη όπως τα ελληνικά». Ο Σράιμπερ απεφάνθη ότι η «Γραμμή Μεταξά» ήταν ανώτερη από την αντίστοιχη γαλλική «Γραμμή Μαζινό». Πιθανώς ένας εύσχημος τρόπος για να δικαιολογήσει τις δυσκολίες του γερμανικού στρατού  στην Ελλάδα.

Πιθανώς, ο καλύτερος έπαινος για τις ελληνικές φρουρές προέρχεται από τον ίδιο το Χίτλερ που στο λόγο του «Έκκληση στη λογική» όταν τον εκφώνησε στο Ραϊχσταγκ στις 4 Μαΐου 1942. «..Η ιστορική δικαιοσύνη όμως με υποχρεώνει να διαπιστώσω ότι απ’ όλους τους αντιπάλους τους οποίους αντιμετωπίσαμε, ο Έλλην Στρατιώτης, ιδίως, πολέμησε με ύψιστον ηρωισμό και αυτοθυσία. Συνθηκολόγησε μόνον όταν η εξακολούθησις της αντίστασης δεν ήταν πλέον δυνατή και δεν είχε κανέναν λόγο». Η αγριότητα όμως της Κατοχής έκανε τα λόγια αυτά κενά ουσίας.

Σύγχρονη αναπαράσταση από αναβιωτές “ΣΤΕΝΩΠΟΥ” και της ομάδας “Kampgupper Suden”της σύλληψης Γερμανών στρατιωτών από ελληνικό τμήμα αντεπιθεσης που εκκαθαρίζει την επιφάνεια οχυρού της “Γραμμής Μεταξά”.

Πηγές:

• Αλέξανδρος Λ. Ζαούσης, “ΟΙ ΔΎΟ ΌΧΘΕΣ, 1939-1945” (3 τόμοι), Εκδόσεις  Παπαζήσης, 1987
• Julius Ringel «HURRA DIE GAMS» Lepold Stocker Βιενη1942
• Θεοδόσης Π. Τάσιος Η ΟΧΎΡΩΣΗ ΤΩΝ ΒΟΡΕΊΩΝ ΣΥΝΌΡΩΝ ΜΑΣ 1936-40
  “Ενημερωτικό Δελτίο” Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, Τεύχος 2189, 4 Μαρτίου 2002
• Δήμοs Βογιατζόπουλοs “Η ΞΆΝΘΗ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΆ ΤΟ Β ΠΑΓΚΌΣΜΙΟ ΠΌΛΕΜΟ” Σπανίδης, Ξάνθη, 2008
• Σ/χου (ΠΖ) Γεωργίου Καραμπατσώλη ΟΧΥΡΟ ΝΥΜΦΑΊΑ ΓΕΣ/ΔΙΣ Αθήνα 2007
• Ian Westwell BRANDENBURGERS – SPECIAL FORCES OF THE THIRD REICH Spearhead 13 Birmingham, 2005
• Michael Sharpe 5TH GEBIRGSJAGER DIVISION HITLER’S MOUNTAIN WARFARE SPECIALISTS Spearhead 17 Birmingham, 2005
• Gordon Williamson GEBIRGSJAGER: GERMAN MOUNTAIN TROOPER 1939-45 Osprey.  Oxford 2012 
• Erich Scharf, WIR DURCHBRECHEN DIE METAXASLINIE!„EINWEITER WEG« AUS DER CHRONIK DES GRENZ-IFANTERIE-REGIMENTS 125 Saarbrücken, 1942
• George E. Blau, THE GERMAN CAMPOAIGNS IN THR BALKANS (SPRING 1941) Washington, DC: United States Army Center of Military History. OCLC 16940402. (reissue ed.1986).  CMH Pub 104-4, 
• Nigel Thomas GERMAN ARMY (2)- BALKAN – NORTH AFRIKA1939-1945  Oxford 1998
• http://greekmilitary.net/metaxas.html
•  www.feldgrau.net
• http://www.lonesentry.com/articles/ttt/axis-mountain-troops.html \
• http://www.balsi.de/Weltkrieg/Verlauf/Balkan/Metaxas-Istibei.htm

 Πηγή : https://methormisakathektou.blog/%ce%b5%ce%bb%ce%bb%ce%b7%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%b7-%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%81%ce%b9%ce%b1/%ce%bf%ce%b3%ce%b5%cf%81%ce%bc%ce%b1%ce%bd%ce%b9%ce%ba%cf%8c%cf%82-%cf%83%cf%84%cf%81%ce%b1%cf%84%cf%8c%cf%82-%ce%b5%ce%bd%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%af%ce%bf%ce%bd-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b3%cf%81/02/04/2025/

http://pirforosellin.blogspot.gr/   -  Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του περιεχομένου της ιστοσελίδας εφόσον αναφέρεται ευκρινώς η πηγή του και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος (link). Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ

Ορισμένα αναρτώμενα από το διαδίκτυο κείμενα ή εικόνες (με σχετική σημείωση της πηγής), θεωρούμε ότι είναι δημόσια. Αν υπάρχουν δικαιώματα συγγραφέων, παρακαλούμε ενημερώστε μας για να τα αφαιρέσουμε. Επίσης σημειώνεται ότι οι απόψεις του ιστολόγιου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου. Για τα άρθρα που δημοσιεύονται εδώ, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο το ιστολόγιο.